<p>Azərbaycan Premyer Liqasında VIII turun növbəti oyunu keçirilib.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, "Sumqayıt" doğma meydanda "Araz-Naxçıvan"la qarşılaşıb.</p>
<p>Görüş ev sahiblərinin 2:1 hesablı qələbəsi ilə yekunlaşıb.</p>
<p>Xallarını 8-ə çatdıran "Sumqayıt" səkkizinci pillədə qərarlaşıb. Qonaqlar isə 2 xalla sonuncu - 12-ci yerdədir.</p>
<p>Bu, "kimyaçılar"ın ardıcıl ikinci qələbəsi olub.</p>
<p>Turun digər matçında isə "Şamaxı" "Şəfa"nı 3:2 hesabı ilə üstələyib.</p>
]]><p>Sentyabr ayında Rusiya ordusunun hücumlarının intensivləşməsi nəticəsində Ukraynada mülki şəxslərin ölüm və yaralanma sayı əvvəlki illərin rəqəmlərini xeyli üstələyib.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə BMT-nin Ukraynadakı İnsan Hüquqları Monitorinq Missiyasının hesabatında bildirilib.</p>
<p>Monitorinq missiyası sentyabr ayında Ukraynada ən azı 328 mülki şəxsin öldürüldüyünü və daha 2105 nəfərin yaralandığını təsdiqləyib ki, bu da ümumi ölüm və yaralanma sayının 2025-ci ilin sentyabr ayı ilə müqayisədə 85 faiz çox olduğunu göstərir. Həmin vaxt 208 nəfər həlak olub və 24 nəfər yaralanıb.</p>
<p>Mülki şəxslər Ukraynanın 22 bölgəsində və Kiyevdə həlak olub və ya yaralanıblar. Ən çox itki paytaxt Kiyevdə, Xerson, Xarkov, Sumı və Zaporojyedə qeydə alınıb.</p>
<p>Oktyabr ayında mülki əhali arasında itkilərin sayı da yüksək olaraq qalıb. Oktyabrın 7-də gecə Ukraynanın bir neçə bölgəsinə qanadlı raketlər və dronlarla hücum edilib. Çerniqov bölgəsində və Prilukidə 22 mülki şəxs həlak olub, 45 nəfər yaralanıb.</p>
<p>Monitorinq missiyası çox sayda mülki şəxs arasında itkilərin olduğu digər hücumları, o cümlədən oktyabrın 8-də Kramatorskda, oktyabrın 10-da Zaporojyedə və oktyabrın 14-də Lutskda baş verən hücumları sənədləşdiriblər.</p>
<p>"Oktyabrın ilk iki həftəsi son illərdə mülki əhali üçün ən ölümcül həftələr arasında olub. Cəmi bir neçə gün ərzində hücumlar Xarkov, Zaporojye, Kramatorsk və Kiyevdə çox sayda insan itkisi ilə nəticələnən hadisələrə səbəb olub", - deyə hesabatda bildirilir.</p>
<p>Qeyd olunur ki, sentyabr və oktyabr aylarında itkilərin artması Ukraynanın enerji infrastrukturuna yenidən sistematik hücumlar fonunda baş verib. Xüsusilə, sentyabrın 30-da baş verən hücum üç bölgədə və Kiyevdə elektrik enerjisi istehsalı, paylanması və ötürmə qurğularına ziyan vurub və elektrik kəsintilərinə səbəb olub.</p>
<p>Enerji və istilik infrastrukturuna hücumlar oktyabr ayında da davam edib. Oktyabrın 13-14-də baş verən hücumlar zamanı Ukraynanın bir sıra enerji qurğularına, o cümlədən Kiyevin üç əsas elektrik stansiyasına zərbələr endirilib. Nəticədə, paytaxtın 600 min sakini müvəqqəti olaraq elektriksiz qalıb.</p>
<p>2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında Ukraynada 2570 mülki şəxs həlak olub, daha 15 min 211 nəfər yaralanıb. Bu, 2025-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 59 faiz və 2024-cü ilin ilk doqquz ayı ilə müqayisədə iki dəfədən çoxdur.</p>
<p>Uzaqmənzilli silahlar - raketlər və dronlar sentyabr ayında mülki şəxslərin ölüm və yaralanmasının əsas səbəbi olaraq qalıb. Onlar bütün itkilərin 53 faizini təşkil edib: 165 ölü və 1119 yaralı. Ölümlərin ikinci ən böyük səbəbi qısamənzilli dronlardan xəsarətlər olub - 87 ölü və 475 yaralı.</p>
]]><p>Prezident Vladimir Putin Rusiya qoşunlarına Ukraynanın hərbi sənaye kompleksi obyektlərinə və logistika mərkəzlərinə kütləvi və qrup zərbələrinin endirilməsini davam etdirməyi tapşırıb.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, Rusiya dövlətinin başçısı bunu Birləşmiş Qoşun Qruplaşmasının yardımçı idarəetmə məntəqəsinə səfəri zamanı bildirib.</p>
<p>Putin Donetsk vilayətinin bütün ərazisinə nəzarətin təmin olunmasını Rusiya qoşunlarının əsas vəzifələrindən biri adlandırıb. Onun sözlərinə görə, “Mərkəz” qoşun qruplaşmasının Dobropolye şəhərini nəzarətə götürməsi bu vəzifənin yerinə yetirilməsi istiqamətində mühüm addımdır.</p>
<p>Rusiya dövlətinin başçısı, həmçinin bildirib ki, Ukrayna qüvvələri Rusiyanın Kursk vilayətinə daxil olmasından sonra Rusiya ordusuna onları ölkə ərazisindən çıxarmaq və qonşu ərazidə təhlükəsizlik zonası yaratmaq tapşırığı verilib: “Məqsədimiz gələcəkdə Rusiyanın sərhədyanı ərazilərinin tam təhlükəsizliyini təmin etməkdir. Biz bunu Ukrayna ilə mümkün sülh danışıqlarının müzakirə predmetinə çevirməyi planlaşdırmırıq”, – deyə Putin vurğulayıb.</p>
<p>Rusiya Prezidenti, həmçinin Luqansk vilayətinin tamamilə Rusiya nəzarəti altında olduğunu bəyan edib.</p>
]]><p>ABŞ Prezidenti Donald Tramp Rusiya neftinin əsas alıcılarına qarşı yeni sanksiya və tariflərin tətbiqini təxirə salıb.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə Ağ Evin yaydığı sərəncamda bildirilib.</p>
<p>Sənədə əsasən, Tramp “Qrem qanunu” çərçivəsində nəzərdə tutulan məhdudlaşdırıcı tədbirlərin tətbiqini dayandırmaq qərarına gəlib. Həmin tədbirlər Rusiyadan neft və qaz alan aparıcı ölkələrə 100 faizədək tariflərin, eləcə də Rusiya idxalına 500 faizlik tarifin tətbiqini nəzərdə tuturdu.</p>
<p>Qərar qeyri-müəyyən müddətə qüvvədə qalacaq. Bununla belə, ABŞ Prezidenti gələcəkdə mövqeyini dəyişərək tədbirlərin tətbiqinə başlaya bilər. Rusiyaya qarşı daha əvvəl tətbiq edilmiş sanksiyalar isə qüvvədə qalır.</p>
<p>“Bloomberg” agentliyinin məlumatına görə, bu qərar ABŞ-yə Çin, Hindistan və Türkiyə kimi Rusiya enerji resurslarının əsas alıcıları ilə münasibətlərdə əlavə gərginlikdən yayınmağa imkan verə bilər.</p>
]]><p>Böyük neft tankeri Hörmüz boğazından keçərkən minaya düşüb və nəticədə gəmidə güclü yanğın baş verib.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə ərəb mediası İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusuna istinadla məlumat yayıb.</p>
<p>Məlumata əsasən, tanker İranla razılaşdırılmamış marşrut üzrə hərəkət edib və 2 milyon bareldən çox neft daşıyıb.</p>
<p>Hadisə ilə bağlı məlumat hələlik digər mənbələr tərəfindən təsdiqlənməyib.</p>
]]><p>Bu gün Beynəlxalq Yoxsulluqla Mübarizə Günüdür.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, Beynəlxalq Yoxsulluqla Mübarizə Gününün tarixi 1987-ci il oktyabrın 17-si ilə sıx bağlıdır. Həmin gün 100 mindən çox insan 1948-ci ildə Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsinin imzalandığı Parisdəki Trokadero meydanına toplaşaraq ifrat yoxsulluğun, zorakılığın və aclığın qurbanlarının xatirəsini yad edib.</p>
<p>Toplaşanlar yoxsulluğun insan hüquqlarının pozulması olduğunu bəyan edib və həmin hüquqlara hörmət olunmasına nail olmaq üçün birgə səylərin göstərilməsinin vacibliyini vurğulayıblar. Həmin gün açılışı olan Xatirə daşının üzərində də bu bəyanatlar həkk olunub.</p>
<p>O vaxtdan bəri müxtəlif təbəqələrdən, fərqli baxışlara və sosial mənşəyə malik insanlar mövqelərinin dəyişməzliyini təsdiqləmək və aztəminatlı insanlarla həmrəy olduqlarını nümayiş etdirmək üçün hər il oktyabrın 17-də bir araya gəlirlər. Dünyanın bir çox ölkəsində də belə xatirə daşları qoyulub və onlar Beynəlxalq Günlə bağlı tədbirlərin keçirildiyi məkanlara çevrilib. Bu daşlardan biri Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Mərkəzi Qərargahının bağında yerləşir. BMT Katibliyinin Nyu-Yorkda hər il təşkil etdiyi təntənəli mərasim də məhz həmin daşın önündə keçirilir.</p>
<p>1992-ci ildə BMT Baş Assambleyası A/RES/47/196 saylı qətnaməsi ilə oktyabrın 17-ni Beynəlxalq Yoxsulluqla Mübarizə Günü elan edib. Assambleya bütün dövlətləri ölkələrin xüsusiyyətlərini nəzərə almaqla, yoxsulluğun və səfalətin aradan qaldırılmasına yönəlmiş konkret tədbirlər həyata keçirməyə və bu istiqamətdə maarifləndirmə işləri aparmağa çağırıb. Günün əsas məqsədi bütün ölkələrdə yoxsulluğun aradan qaldırılması uğrunda mübarizənin vacibliyi barədə məlumatlılığı artırmaqdır.</p>
<p>İqtisadiyyatın, texnologiyaların və maliyyə resurslarının bu qədər inkişaf etdiyi dünyada milyonlarla insanın ifrat yoxsulluq şəraitində yaşaması yolverilməzdir. Yoxsulluq təkcə iqtisadi problem deyil, həm də insanların ləyaqətli həyat sürmək və öz hüquqlarından istifadə etmək imkanlarından məhrum olması deməkdir. Buraya təhlükəsiz əmək və yaşayış şəraiti, sağlam və kifayət qədər qida ilə təmin olunmaq, ədalət mühakiməsinə və səhiyyə xidmətlərinə çıxış hüquqları da daxildir.</p>
<p>Yoxsulluq şəraitində yaşayan insanlar cəmiyyətdə mənfi münasibətlərlə də üzləşirlər. Onlar damğalanır, ayrı-seçkiliyə məruz qalır, xarici görünüşünə, danışıq tərzinə, yaşadığı ünvana və ya yaşayış yerinin olmamasına görə mühakimə edilir, onlara hörmətsiz münasibət göstərilir.</p>
<p>BMT-nin məlumatına görə, 670 milyon insan gündəlik 2,15 ABŞ dolları ilə müəyyən edilən yoxsulluq həddindən aşağı səviyyədə yaşayır. 2030-cu ilədək isə dünya əhalisinin 7 faizinin, yəni 575 milyon insanın ifrat yoxsulluq şəraitində qala biləcəyi ehtimal olunur.</p>
<p>2020-ci ildə bütün dünyanı əhatə edən COVID-19 pandemiyası yoxsulluq və ifrat yoxsulluqla mübarizədə onilliklər ərzində əldə edilmiş tərəqqini geriyə atıb. Dünya Bankının məlumatına görə, böhran nəticəsində təxminən 150 milyon insan yoxsulluğa düçar olub. Onların əksəriyyəti yoxsulluq səviyyəsinin onsuz da yüksək olduğu Cənubi Asiyada və Saxaradan cənubda yerləşən Afrika ölkələrində yaşayır.</p>
<p>Yoxsulluğa yeni düçar olan bu insanlar əvvəllər də çoxölçülü və davamlı yoxsulluq şəraitində yaşayan 1,3 milyard insanın sıralarına qoşulublar. Pandemiya həmin insanların mövcud problemlərini daha da dərinləşdirib. Əslində, pandemiyanın yayılmasının qarşısını almaq üçün görülən tədbirlər bir çox hallarda onların vəziyyətini daha da ağırlaşdırıb. Yoxsulluq şəraitində yaşayan insanların dolanışığını təmin edən qeyri-formal iqtisadi fəaliyyət bir sıra ölkələrdə, demək olar ki, dayanıb.</p>
<p>BMT hesab edir ki, yoxsulluqla davamlı mübarizə insanların potensialının gücləndirilməsini tələb edir. Bu baxımdan, təhsil, elm və yaradıcı iqtisadiyyatın dəstəklənməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki bu sahələr məşğulluğun əsas mənbələri olmaqla yanaşı, insanlarda qürur və ləyaqət hissinin formalaşmasına da töhfə verir.</p>
<p>Baş Assambleya qətnaməsində hökumətlərarası və qeyri-hökumət təşkilatlarını dövlətlərin müraciəti əsasında Beynəlxalq Günlə bağlı milli tədbirlərin təşkilinə kömək göstərməyə çağırıb. Eyni zamanda, BMT-nin Baş katibindən Günün təşkilat tərəfindən uğurla keçirilməsini təmin etmək üçün mövcud resurslar çərçivəsində zəruri tədbirlər görmək xahiş olunub.</p>
<p>Oktyabrın 17-si yoxsulluq şəraitində yaşayan insanların üzləşdiyi çətinliklərə və məhrumiyyətlərə dünya ictimaiyyətinin diqqətini cəlb etmək, onların problemlərini açıq şəkildə ifadə etmələrinə şərait yaratmaq və yoxsulluğun aradan qaldırılması prosesində əsas rolun məhz həmin insanlara məxsus olduğunu qəbul etmək üçün mühüm gündür.</p>
<p>Bu Günün qeyd olunmasının ilk illərindən etibarən onun əsas istiqamətlərindən biri yoxsul təbəqələrin nümayəndələrinin tədbirlərdə iştirakının təmin edilməsidir. Oktyabrın 17-də keçirilən tədbirlər yoxsulluq şəraitində yaşayan insanların öz təcrübə və biliklərindən istifadə edərək yoxsulluğun aradan qaldırılmasına töhfə vermək istəyini də ifadə edir.</p>
]]><p style="text-align:justify"> Füzuli şəhəri 2020-ci il oktyabrın 17-də Azərbaycan Ordusu tərəfindən işğaldan azad edildi. Bu tarixi hadisədən sonra dövlət qarşısında mühüm vəzifələr dayandı: dağıdılmış şəhəri yenidən qurmaq, əhalinin təhlükəsiz yaşayışını təmin etmək, nəqliyyat və kommunal infrastrukturu bərpa etmək, iqtisadi fəallıq üçün yeni imkanlar yaratmaq. Prezident İlham Əliyevin azad edilmiş ərazilərə mütəmadi səfərləri Füzulinin inkişaf prosesinin ardıcıl şəkildə həyata keçirildiyini göstərir. Dövlət başçısının tapşırıqları əsasında şəhərin gələcək inkişaf istiqamətləri müəyyənləşdirilib, infrastruktur layihələrinin icrasına başlanılıb və müasir şəhərsalma prinsiplərinə uyğun yeni yaşayış məkanları yaradılıb. 2023-cü il martın 18-də Füzuli şəhərinin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş planın təsdiq edilməsi bu prosesin mühüm mərhələlərindən biri olub. Baş plan şəhərin uzunmüddətli inkişafını, yaşayış məhəllələrinin salınmasını, nəqliyyat əlaqələrinin təşkilini və sosial infrastrukturun formalaşdırılmasını nəzərdə tutan əsas sənədlərdən biridir. Füzulinin yenidən qurulması keçmişin izlərini silməkdən daha geniş məna daşıyır. Burada məqsəd sakinlərin rahat yaşaya biləcəyi, müasir xidmətlərdən yararlana biləcəyi, iqtisadi və sosial həyatın davamlı inkişaf edəcəyi yeni şəhər mühiti yaratmaqdır.</p>
<p style="text-align:justify"> İşğaldan azad olunmuş ərazilərin dirçəldilməsi üçün ilk növbədə etibarlı nəqliyyat, enerji və su infrastrukturu yaradılmalıdır. Füzulidə bu istiqamətlərdə həyata keçirilən layihələr şəhərin gələcək inkişafının əsasını təşkil edir. Rayonda “Füzuli” 110/35/10 kilovoltluq yarımstansiyasının istifadəyə verilməsi, Füzuli Rəqəmsal Yarımstansiya və İdarəetmə Mərkəzinin yaradılması enerji təminatının möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm addımlardır. Köndələnçay su anbarları kompleksinin təmir-bərpadan sonra istifadəyə verilməsi isə su ehtiyatlarının idarə olunması və təsərrüfat fəaliyyətinin dəstəklənməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Nəqliyyat sahəsində həyata keçirilən layihələr də Füzulinin strateji mövqeyini gücləndirir. Zəfər yolu, Füzuli-Hadrut və Əhmədbəyli-Füzuli-Şuşa avtomobil yolları şəhərin digər yaşayış məntəqələri ilə əlaqəsini yaxşılaşdırır, bölgədə iqtisadi və sosial fəallığın genişlənməsinə imkan yaradır. Bu layihələr sırasında Füzuli Beynəlxalq Hava Limanı xüsusi yer tutur. Cəmi səkkiz ay ərzində inşa edilən hava limanının 2021-ci il oktyabrın 26-da açılması Qarabağda yeni nəqliyyat imkanlarının formalaşdırılması baxımından əlamətdar hadisə oldu. Prezident İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın iştirakı ilə açılan hava limanı Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərdə qısa müddətdə müasir infrastruktur yaratmaq imkanlarını nümayiş etdirdi. Belə layihələr Füzulinin yalnız yerli əhəmiyyətli yaşayış məntəqəsi kimi deyil, Qarabağın ümumi inkişafına töhfə verən mühüm nəqliyyat və logistika mərkəzlərindən biri kimi formalaşmasına zəmin yaradır.</p>
<p style="text-align:justify"> Füzulinin dirçəlişinin ən mühüm göstəricisi insanların öz doğma evlərinə qayıtmasıdır. İllərlə məcburi köçkün həyatı yaşayan ailələr üçün doğma yurda dönüş sadəcə yaşayış yerinin dəyişməsi deyil, həyatın yenidən qurulması, ailə xatirələrinin bərpası və gələcəyə yeni ümidlərlə baxmaq deməkdir. 2023-cü il avqustun 18-dən etibarən keçmiş məcburi köçkünlərin Füzuli şəhərinə qayıdışı başlanıb. İlkin mərhələdə 144 ailə şəhərə köçürülüb. Həmin ailələr uzun illər Bakı, Sumqayıt və Abşeron rayonu ərazisində müvəqqəti məskunlaşma yerlərində yaşayan insanlardan ibarət olub. Sonrakı mərhələlərdə də köç prosesi davam etdirilib. 2024-cü il yanvarın 24-də respublikanın müxtəlif ərazilərində müvəqqəti məskunlaşmış ailələrdən ibarət növbəti köç karvanı Bakı şəhərinin Qaradağ rayonundan Füzuliyə yola salınıb. 2026-cı il oktyabrın 1-nə olan məlumata əsasən, Füzuli şəhərinə ümumilikdə 827 ailə, 3153 nəfər köçürülüb. Bu rəqəmlərin arxasında illərlə doğma yurd həsrəti çəkmiş insanların həyat hekayələri, ailələrin yenidən bir araya gəlməsi və gələcək nəsillərin öz torpaqlarında böyüməsi dayanır. Böyük Qayıdışın uğuru yalnız köçürülən ailələrin sayı ilə ölçülmür. Qayıdan insanların işlə təmin olunması, uşaqların təhsilə çıxışı, tibbi xidmətlərin təşkili, kommunal xidmətlərin dayanıqlı fəaliyyəti və sosial mühitə uyğunlaşma da bu prosesin vacib tərkib hissələridir.</p>
<p style="text-align:justify"> Yeni Füzulinin qurulmasında təhsil və mədəniyyət infrastrukturu xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məktəblərin, uşaq bağçalarının, idman və yaradıcılıq mərkəzlərinin yaradılması şəhərdə normal sosial həyatın formalaşmasına xidmət edir. Füzulidə Özbəkistanın dəstəyi ilə inşa edilmiş Mirzə Uluqbəy adına 1 nömrəli tam orta məktəb Azərbaycan-Özbəkistan qardaşlığının mühüm rəmzlərindən biridir. Məktəbdə 40 sinif otağı, altı laboratoriya, iki informatika otağı, funksional tədris otaqları, akt və idman zalları, yeməkxana və kitabxana yaradılıb. Təhsil müəssisəsinin ərazisində idman və istirahət sahələri də nəzərdə tutulub. Bu məktəb yalnız təhsil ocağı deyil, həm də dost və qardaş xalqlar arasında həmrəyliyin, qarşılıqlı dəstəyin və ortaq gələcəyə inamın ifadəsidir.</p>
<p style="text-align:justify">Qazaxıstanın dəstəyi ilə Füzulidə inşa olunan Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzi də şəhərin sosial-mədəni həyatında mühüm yer tutur. 2024-cü il martın 12-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev mərkəzin açılışında iştirak ediblər. Mərkəzin yaradılması uşaqların yaradıcılıq qabiliyyətlərinin inkişaf etdirilməsi, asudə vaxtlarının səmərəli təşkili və mədəni fəaliyyətlərə cəlb olunması baxımından əhəmiyyətlidir. Eyni zamanda, bu layihə Azərbaycan və Qazaxıstan xalqları arasındakı dostluğun konkret nəticələrindən biridir. Təhsil və mədəniyyət sahəsinə qoyulan sərmayələr Füzulinin gələcəyini formalaşdırır. Çünki şəhərin həqiqi dirçəlişi yalnız binaların inşası ilə deyil, orada yaşayan insanların bilik, bacarıq və yaradıcılıq imkanlarının inkişafı ilə mümkündür.</p>
<p style="text-align:justify"> Füzulinin bərpası Azərbaycanın dost və qardaş dövlətlərlə əməkdaşlığının da əyani nümunəsinə çevrilib. Özbəkistan və Qazaxıstanın şəhərdə həyata keçirdiyi təhsil və mədəniyyət layihələri bu həmrəyliyin ən bariz göstəricilərindəndir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlərinin inkişafı fonunda Füzulidə yaradılan obyektlər daha geniş siyasi və mənəvi məna kəsb edir. Bu layihələr azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulmasına verilən dəstəyin, xalqlar arasında dostluğun və gələcək nəsillər üçün əməkdaşlıq ənənələrinin möhkəmləndirilməsinin nümunəsidir. Füzulinin yenidən qurulmasında beynəlxalq əməkdaşlıq şəhərin inkişaf imkanlarını genişləndirir və Qarabağın müasir, açıq və dayanıqlı inkişaf məkanına çevrilməsinə töhfə verir.</p>
<p style="text-align:justify"> Füzulinin bərpası prosesində həllini gözləyən əsas problemlərdən biri mina təhlükəsidir. İlkin hesablamalara görə, rayon ərazisində yüz mindən çox mina basdırılıb. Bu vəziyyət yaşayış məntəqələrinin bərpasına, kənd təsərrüfatı torpaqlarının istifadəsinə və infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsinə ciddi təsir göstərir. Mina və partlamamış hərbi sursatlardan təmizləmə işləri insanların təhlükəsizliyinin təmin olunması baxımından həyati əhəmiyyət daşıyır. Ərazilərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi yeni yaşayış sahələrinin salınması, yolların çəkilməsi və iqtisadi fəaliyyətin genişləndirilməsi üçün zəruri şərtdir.</p>
<p style="text-align:justify">17 Oktyabr – Füzuli Şəhəri Günü bu böyük dəyişikliklərin mənasını bir daha xatırladır. Bu günün tarixi mahiyyəti azadlığın qazanılması ilə yanaşı, onun qorunması, möhkəmləndirilməsi və real inkişaf nəticələrinə çevrilməsidir. Füzuli bu gün Zəfərdən quruculuğa, dağıntılardan dirçəlişə və məcburi köçkünlükdən doğma yurda qayıdışa uzanan yolun canlı nümunəsidir. Şəhərdə ucalan yeni binalar, fəaliyyətə başlayan məktəblər, istifadəyə verilən yollar və doğma evlərinə qayıdan ailələr Azərbaycanın gələcəyə yönəlmiş inkişaf strategiyasının mahiyyətini əks etdirir. Füzulinin yeni tarixi yazılır. Bu tarixin əsas qəhrəmanları Vətəni azad edən Azərbaycan əsgəri, quruculuğu həyata keçirən insanlar və doğma torpaqlarına qayıdaraq burada yeni həyat quran ailələrdir.</p>
<p style="text-align:justify">17 Oktyabr Füzulinin yalnız azadlıq günü deyil, həm də yenidən doğuluşunun, milli həmrəyliyin və gələcəyə inamın təntənəsidir.</p>
<p style="text-align:justify"> </p>
<p style="text-align:justify"> </p>
<p style="text-align:justify"><strong>Kamal Paşazadə,</strong></p>
<p style="text-align:justify"><strong>Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi</strong></p>
]]><p>Həsən Bayramov, Qərbi Azərbaycan İcması Ağsaqqallar Şurasının üzvü<br /> İcmanın Binəqədi rayon Nümayəndəsi, Pedaqogika elmləri doktoru<br /> </p>
]]><p>Dövlətlər arasında münasibətlərin davamlılığı ilk növbədə siyasi dialoqun mövcudluğu ilə bağlıdır. Beynəlxalq münasibətlərdə maraqların və mövqelərin tam üst-üstə düşməməsi təbiidir. Əsas məsələ bu fərqlərin necə idarə olunması, fikir ayrılıqlarının hansı vasitələrlə müzakirə edilməsi və ortaq maraqların hansı prinsiplər əsasında müəyyənləşdirilməsidir. Siyasi dialoq tərəflərə bir-birinin mövqeyini daha yaxşı anlamaq, mümkün gərginlikləri müzakirə etmək və əməkdaşlıq üçün ortaq məqamlar tapmaq imkanı verir. Bu prosesin səmərəli olması üçün dövlətlər arasında müntəzəm təmasların qorunması, diplomatik kanalların açıq saxlanılması və qarşılıqlı öhdəliklərə hörmət vacibdir.</p>
<p>Azərbaycanın ikitərəfli və çoxtərəfli formatlarda müxtəlif ölkələrlə əməkdaşlığı bu baxımdan əhəmiyyətlidir. İkitərəfli münasibətlər konkret məsələlər üzrə birbaşa danışıqlar aparmağa imkan verdiyi halda, çoxtərəfli platformalar daha geniş regional problemlərin müzakirəsi üçün şərait yaradır. Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın müstəqil xarici siyasətinin bərabərhüquqluluq, daxili işlərə qarışmama, ərazi bütövlüyü və suverenliyə hörmət prinsiplərinə əsaslandığı da vurğulanıb. Bu prinsiplər dövlətlərarası münasibətlərdə qarşılıqlı hörmətin və hüquqi əsasların əhəmiyyətini ön plana çıxarır. Onların ardıcıl tətbiqi siyasi dialoqun davamlılığı və regional münasibətlərin proqnozlaşdırıla bilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.</p>
<p>Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirə Asiya dövlətləri arasında dialoqun, qarşılıqlı etimadın və əməkdaşlığın təşviqinə yönəlmiş platformadır. Belə çoxtərəfli mexanizmlər müxtəlif siyasi və iqtisadi maraqlara malik dövlətləri ortaq müzakirə məkanında bir araya gətirməklə regional məsələlərin müzakirəsinə imkan yaradır. AQEM-in əhəmiyyəti yalnız zirvə görüşlərinin keçirilməsi ilə məhdudlaşmır. Bu cür platformaların səmərəliliyi dövlətlər arasında müntəzəm əlaqələrin qurulması, praktiki əməkdaşlıq istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi və əldə olunan razılaşmaların həyata keçirilməsi ilə bağlıdır.</p>
<p>2026-cı il oktyabrın 15-də Bakıda keçirilən 7-ci Zirvə Görüşündə Laosun təşkilata üzv qəbul edilməsi və Azərbaycanın AQEM-ə sədrliyinin 2028-ci ilədək uzadılması barədə qərarın qəbul olunması platformanın inkişafı baxımından əhəmiyyətli hadisələr kimi çıxış edib. Zirvə görüşündə Bakı Bəyannaməsinin və əməkdaşlığın digər istiqamətlərinə dair sənədlərin qəbul edilməsi də çoxtərəfli müzakirələrin nəticələrinin sənədləşdirilməsinə xidmət edib. Azərbaycanın bu platformada fəaliyyəti ölkənin Asiya dövlətləri ilə siyasi təmaslarının genişləndirilməsi və regional əməkdaşlıq məsələlərinin müzakirəsi üçün əlavə imkanlar yaradır. Bununla yanaşı, çoxtərəfli diplomatiyanın real nəticələri iştirakçı dövlətlərin ortaq öhdəliklərə münasibətindən, dialoqun davamlılığından və razılaşdırılmış təşəbbüslərin praktikada tətbiqindən asılıdır.</p>
<p>Regional təhlükəsizliyin iqtisadi ölçüsü son dərəcə əhəmiyyətlidir. Dövlətlər arasında ticarət əlaqələri, investisiya layihələri, sənaye kooperasiyası və birgə iqtisadi təşəbbüslər qarşılıqlı maraqların formalaşmasına kömək edir. İqtisadi əlaqələrin genişlənməsi tərəfdaş ölkələr üçün əməkdaşlığın qorunmasını və mövcud problemlərin danışıqlar yolu ilə həllini daha əhəmiyyətli edə bilər. Azərbaycanın müxtəlif ölkələrlə iqtisadi əməkdaşlığı bu kontekstdə nəzərdən keçirilə bilər. Ticarət əlaqələrinin inkişafı, investisiyaların cəlb edilməsi və nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi ölkənin regional iqtisadi münasibətlərdə iştirakını artırır. Bu əlaqələr eyni zamanda tərəfdaş dövlətlər arasında uzunmüddətli iqtisadi maraqların formalaşmasına şərait yaradır. Lakin iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinin təhlükəsizliyə təsiri avtomatik xarakter daşımır. İqtisadi qarşılıqlı asılılıq müəyyən hallarda riskləri də artıra bilər. Məsələn, ticarət və təchizat marşrutlarının məhdud sayda istiqamətdən asılı olması böhran zamanı əlavə çətinliklər yarada bilər. Buna görə də iqtisadi əməkdaşlığın təhlükəsizlik baxımından səmərəli olması üçün marşrutların şaxələndirilməsi, iqtisadi dayanıqlılığın artırılması və risklərin əvvəlcədən qiymətləndirilməsi vacibdir.</p>
<p>Azərbaycanın coğrafi mövqeyi onu regionlararası nəqliyyat əlaqələrinin inkişafında iştirak edən ölkələrdən birinə çevirir. Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətlərində bağlantıların genişləndirilməsi beynəlxalq ticarətin inkişafı, yüklərin alternativ marşrutlarla daşınması və iqtisadi münasibətlərin dərinləşməsi üçün imkanlar yaradır. Nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı regional təhlükəsizlik baxımından da əhəmiyyətlidir. Etibarlı nəqliyyat marşrutları böhran vəziyyətlərində təchizatın davamlılığının qorunmasına, iqtisadi fəaliyyətin fasiləsizliyinə və tərəfdaşlar arasında əlaqələrin saxlanılmasına kömək edə bilər. Bununla yanaşı, nəqliyyat sistemlərinin dayanıqlılığı infrastrukturun texniki vəziyyətindən, sərhəd-keçid prosedurlarının səmərəliliyindən, rəqəmsal idarəetmədən və dövlətlərarası koordinasiyadan asılıdır. Marşrutların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, yük axınlarının izlənməsi və logistika sistemlərinin müasir tələblərə uyğunlaşdırılması da mühüm məsələlərdir.</p>
<p>Regional təhlükəsizliyin davamlı olması üçün dövlətlər arasında əməkdaşlıq beynəlxalq hüququn prinsipləri ilə uzlaşdırılmalıdır. Suverenliyə və ərazi bütövlüyünə hörmət, dövlətlərin bərabərliyi, daxili işlərə qarışmamaq və mübahisələrin dinc yollarla həlli beynəlxalq münasibətlərin hüquqi əsasları sırasında mühüm yer tutur.Prezident İlham Əliyevin AQEM-dəki çıxışında beynəlxalq münasibətlərdə ikili standartlara və seçici yanaşmalara qarşı mövqeyin ifadə olunması bu prinsiplərin tətbiqi məsələsini gündəmə gətirir. Dövlətlərarası münasibətlərdə eyni hüquqi prinsiplərin ardıcıl tətbiqi beynəlxalq normalara inamın qorunması baxımından əhəmiyyətlidir.</p>
<p>Uzunmüddətli regional təhlükəsizlik üçün dövlətlər arasında əlaqələrin genişləndirilməsi ilə yanaşı, mümkün risklərin idarə olunması, infrastrukturun dayanıqlılığının artırılması və mübahisələrin dinc vasitələrlə həlli istiqamətində ardıcıl fəaliyyət tələb olunur. Bu şərtlər daxilində əməkdaşlıq yalnız cari iqtisadi və siyasi maraqların təmin edilməsi vasitəsi deyil, həm də regionda sabitliyin möhkəmləndirilməsi üçün davamlı mexanizmə çevrilə bilər. Azərbaycanın qarşısında duran əsas imkanlardan biri coğrafi mövqeyini, beynəlxalq tərəfdaşlıqlarını və çoxtərəfli diplomatik fəaliyyətini qarşılıqlı fayda və etimad prinsipləri ilə uzlaşdırmaqdır. Bu istiqamətdə atılan addımlar ölkənin regional əlaqələrinin inkişafına və Avrasiya məkanında əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsinə töhfə verə bilər.</p>
<p> </p>
<p><strong> </strong></p>
<p><strong>Aybəniz Rüstəmova, </strong></p>
<p><strong>tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent</strong></p>
<p> </p>
]]><p>Füzuli rayonu coğrafi mövqeyi və zəngin tarixi ilə Azərbaycanın mühüm bölgələrindən biridir. Qarabağ dağ silsiləsinin cənub-şərq ətəklərindən Araz çayına qədər uzanan ərazini əhatə edən rayonun sahəsi 1386 kvadratkilometrdir. Cəbrayıl, Xocavənd, Ağcabədi və Beyləqan rayonları ilə, həmçinin Araz çayı boyunca İranla həmsərhəd olan Füzulinin ərazisindən Quruçay, Köndələnçay və Çərəkən çayları keçir.</p>
<p>Füzulinin əsası 1827-ci ildə qoyulub. Qarabulaq adlanan yaşayış məskəninin əsasında 1930-cu ildə rayon təşkil olunaraq Qaryagin adlandırılıb. 1959-cu ilin aprelində böyük Azərbaycan şairi Məhəmməd Füzulinin anadan olmasının 400 illiyi münasibətilə rayonun adı dəyişdirilərək Füzuli qoyulub. Rayon tarixən zəngin mədəni irsi və tarixi-dini abidələri ilə seçilib. Babı kəndindəki XIII əsrə aid Şeyx Babi Yaqub türbəsi, Aşağı Veysəlli kəndindəki XIV əsrə aid Mirəli türbəsi və digər memarlıq nümunələri bu ərazinin qədim tarixini və mədəni zənginliyini əks etdirir.</p>
<p>1993-cü il avqustun 23-də Füzuli şəhəri və rayonun böyük hissəsi Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilib. İşğal nəticəsində minlərlə insan doğma yurdlarından didərgin düşüb, yaşayış məntəqələrinə və tarixi irsə ciddi ziyan vurulub. Torpaqların müdafiəsi uğrunda mübarizədə rayon sakinlərindən 663 nəfər şəhid olub, 400 nəfərədək insan müharibə əlili olub, 181 nəfər isə əsir və itkin düşüb. 1994-cü il yanvarın 5-də Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi əməliyyat nəticəsində rayonun 22 yaşayış məntəqəsi işğaldan azad edilsə də, Füzuli şəhərinin azad olunması uzun illər xalqımızın qarşısında dayanan əsas vəzifələrdən biri olaraq qalıb.</p>
<p>2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində tarixi mərhələnin əsasını qoydu. Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusu işğal altındakı torpaqların azad edilməsi uğrunda qətiyyətli mübarizəyə başladı. Füzuli istiqamətində aparılan döyüşlər müharibənin ən ağır mərhələlərindən biri idi. Düşmən uzun illər ərzində burada möhkəm müdafiə istehkamları qurmuş, bir neçə müdafiə xətti yaratmışdı. Bu istehkamların yarılması yüksək hərbi hazırlıq, peşəkarlıq və dəqiq əməliyyat planlaşdırılması tələb edirdi.</p>
<p>Azərbaycan Ordusu göstərdiyi qəhrəmanlıq, taktiki çeviklik və yüksək döyüş qabiliyyəti sayəsində düşmənin müdafiə xətlərini yararaq irəlilədi. Nəticədə 2020-ci il oktyabrın 17-də Füzuli şəhəri, eləcə də Qoçəhmədli, Çimən, Cuvarlı, Pirəhmədli, Musabəyli, İşıqlı və Dədəli kəndləri işğaldan azad edildi. Vətən müharibəsi zamanı ümumilikdə rayonun 62 yaşayış məntəqəsinin azad olunması Füzulinin ərazi bütövlüyünün bərpasında mühüm nəticə oldu. Bu qələbə Azərbaycan Ordusunun gücünü, əsgər və zabitlərimizin fədakarlığını, xalqımızın birliyini bütün dünyaya nümayiş etdirdi.</p>
<p> </p>
<p>Füzulinin azad edilməsi uğrunda döyüşlərdə iştirak edən hərbi qulluqçuların qəhrəmanlığı dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilib. 2020-ci il noyabrın 26-da “Füzulinin azad olunmasına görə” medalı təsis edilib. Prezident İlham Əliyevin sərəncamları ilə Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda döyüşlərdə şəxsi igidlik və şücaət göstərmiş Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 25 325 hərbi qulluqçusu bu medalla təltif olunub. Bu təltiflər Vətən uğrunda mübarizə aparan qəhrəmanlara ehtiramın və onların fədakarlığının dövlət səviyyəsində qiymətləndirilməsinin ifadəsidir.</p>
<p>Prezident İlham Əliyevin 31 iyul 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə 17 oktyabr Füzuli şəhəri günü kimi müəyyən edilib. Bu tarix xalqımızın qələbə sevincini, şəhidlərimizin xatirəsinə ehtiramını və doğma torpaqların dirçəldilməsinə olan inamını özündə birləşdirir.</p>
<p>İşğaldan azad edildikdən sonra Füzulinin yenidən qurulması istiqamətində genişmiqyaslı işlərə başlanılıb. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən bərpa və quruculuq layihələri şəhərin müasir inkişafını təmin etməyə yönəlib. 2023-cü il martın 18-də Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti tərəfindən “Füzuli şəhərinin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş planı” təsdiq edilib. Bu sənəd şəhərin gələcək inkişafının və müasir infrastrukturunun formalaşdırılmasının əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirir.</p>
<p>Füzulinin dirçəlişində beynəlxalq əməkdaşlıq da əhəmiyyətli yer tutur. Qardaş Özbəkistan Respublikasının Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin təşəbbüsü ilə şəhərdə Mirzə Uluqbəy adına orta məktəb inşa edilib. Məktəbdə müasir təhsil və idman infrastrukturu yaradılıb. 2024-cü il martın 12-də isə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev Füzuli şəhərində Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzinin açılışında iştirak ediblər. Bu layihələr Azərbaycanla qardaş ölkələr arasında dostluğun və qarşılıqlı dəstəyin əyani nümunəsidir.</p>
<p>Füzulinin bərpasının əsas məqsədlərindən biri keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışını təmin etməkdir. “Böyük Qayıdış” proqramı çərçivəsində 2023-cü il avqustun 18-dən etibarən Füzuli şəhərinə köç prosesi başlanıb. Uzun illər müxtəlif ərazilərdə müvəqqəti məskunlaşmış ailələr mərhələli şəkildə doğma şəhərlərinə qayıdırlar. 2026-cı il oktyabrın 1-dək Füzuliyə 827 ailə, ümumilikdə 3153 nəfər köçürülüb.</p>
<p>Bu gün Füzuli şəhəri Azərbaycanın qələbədən sonra həyata keçirdiyi quruculuq siyasətinin parlaq nümunəsinə çevrilir. Yeni yolların, yaşayış məhəllələrinin və sosial obyektlərin inşası, infrastrukturun yenilənməsi şəhərin gələcək inkişafı üçün möhkəm zəmin yaradır. Füzulinin dirçəlişi yalnız dağıdılmış ərazilərin bərpası deyil, həm də xalqımızın tarixi yaddaşının, milli kimliyinin və doğma torpaqlara bağlılığının yenidən təcəssümüdür.</p>
<p>17 oktyabr – Füzuli şəhəri günü Azərbaycan xalqının qəhrəmanlıq salnaməsində xüsusi yer tutur. Bu tarix Azərbaycan Ordusunun şücaətini, şəhidlərimizin müqəddəs xatirəsini, dövlətimizin qətiyyətini və xalqımızın sarsılmaz birliyini ifadə edir. Füzulinin azadlığı ilə başlanan yeni tarix bu gün quruculuq və Böyük Qayıdış prosesi ilə davam edir. Şəhərin yenidən həyata qayıtması bir daha təsdiqləyir ki, Azərbaycan xalqı öz tarixi torpaqlarını qorumaqla yanaşı, onları inkişaf etdirmək və gələcək nəsillərə firavan yaşayış məkanı kimi çatdırmaq əzmindədir. Füzuli Zəfərdən dirçəlişə uzanan yolda milli iradəmizin, dövlət qüdrətimizin və Vətən sevgimizin rəmzi olaraq yaşayır.</p>
<p> </p>
<p><strong>Aybəniz Əliyeva, Binəqədi Rayon İcra Hakimiyyəti yanında İctimai Şuranın üzvü</strong></p>
]]><p>Azərbaycanın bu əməkdaşlıq formatında iştirakı təsadüfi deyil. Son illərdə ölkəmizin Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə siyasi dialoqu davamlı şəkildə genişlənmiş, qarşılıqlı səfərlər intensiv xarakter almış, iqtisadi-ticari əlaqələr yeni məzmun qazanmışdır. Bu proses qarşılıqlı etimada, dostluğa və ümumi maraqlara əsaslanan münasibətlərin daha da dərinləşdirilməsinə xidmət edir.</p>
<p>Azərbaycan-Türkmənistan münasibətlərinin dinamik inkişafı da bu baxımdan xüsusi qeyd edilməlidir. Ən yüksək səviyyədə həyata keçirilən qarşılıqlı səfərlərin intensivliyi iki ölkə arasında siyasi dialoqun yüksək səviyyədə olduğunu göstərir. Bu münasibətlər yalnız siyasi əlaqələrlə məhdudlaşmır, xalqlarımızın tarixi və mənəvi yaxınlığını əks etdirən mühüm layihələrlə də zənginləşir. Füzuli şəhərində Türkmənistan tərəfindən məscidin inşa edilməsi iki qardaş xalq arasındakı dostluğun və mənəvi bağlılığın mühüm nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Bu layihə həm də Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin bərpasına göstərilən qardaş dəstəyinin təzahürüdür.</p>
<p>Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərində işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası istiqamətində göstərilən dəstək xüsusi yer tutur. Özbəkistanın Füzuli şəhərində Mirzə Uluqbəy adına məktəb, Qazaxıstanın Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzi və Qırğızıstanın Ağdam şəhərində Manas adına məktəb inşa etməsi dost və qardaş ölkələrin Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasından sonra həyata keçirilən genişmiqyaslı quruculuq prosesinə verdiyi töhfənin konkret nümunələridir. Bu layihələr təkcə sosial və təhsil infrastrukturu baxımından deyil, xalqlar arasında tarixi-mədəni bağların möhkəmləndirilməsi baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır.</p>
<p>Bu gün Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindən biri iqtisadi-ticari əlaqələrdir. Siyasi münasibətlərin yüksək səviyyəsi iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsi üçün əlverişli zəmin formalaşdırmışdır. Qarşılıqlı yüksək səviyyəli səfərlərin müntəzəm xarakter alması, ticarət dövriyyəsinin artması, qarşılıqlı investisiyaların genişlənməsi və birgə layihələrin həyata keçirilməsi bu münasibətlərin artıq strateji xarakter aldığını göstərir.</p>
<p>Ötən il Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə ticarət dövriyyəsinin 50 faizdən çox artması iqtisadi əlaqələrin inkişaf dinamikasını aydın şəkildə nümayiş etdirir. Eyni zamanda, Azərbaycanda Mərkəzi Asiya ölkələrinin kapitalı ilə 400-dən çox şirkətin fəaliyyət göstərməsi qarşılıqlı iqtisadi maraqların genişliyini və investisiya əməkdaşlığının artan potensialını göstərir. Bu göstəricilər qarşılıqlı əlaqələrin yalnız siyasi bəyanatlar səviyyəsində qalmadığını, real iqtisadi nəticələrlə müşayiət olunduğunu təsdiqləyir.</p>
<p>İqtisadi əməkdaşlığın növbəti mərhələsində əsas məqsəd yalnız qarşılıqlı ticarət dövriyyəsinin artırılması deyil, eyni zamanda birgə investisiyaların həyata keçirilməsi, yeni istehsal müəssisələrinin yaradılması və məhsulların xarici bazarlara çıxarılmasıdır. Azərbaycan tərəfindən Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla birgə investisiya fondlarının yaradılması bu istiqamətdə mühüm addım kimi qiymətləndirilə bilər. Hər bir fondun kapitalının yüz milyonlarla dollar təşkil etməsi gələcəkdə iri layihələrin maliyyələşdirilməsi, sənaye kooperasiyasının genişləndirilməsi və yeni istehsal imkanlarının yaradılması üçün əhəmiyyətli baza formalaşdırır.</p>
<p>Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əməkdaşlığında nəqliyyat-kommunikasiya sahəsi isə xüsusi strateji əhəmiyyət daşıyır. Xəzər dənizi bu baxımdan Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətlərini birləşdirən mühüm nəqliyyat məkanı olmaqla yanaşı, regionun beynəlxalq bazarlara çıxışında əsas bağlantı xəttlərindən biri kimi çıxış edir. Azərbaycan son illərdə limanların, hava limanlarının, dəmir yollarının və avtomobil yollarının inkişafına böyük investisiyalar yatıraraq ölkənin tranzit imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirmişdir. Bu infrastruktur imkanları Mərkəzi Asiyanın Avropa və digər beynəlxalq bazarlarla əlaqələrinin inkişafına mühüm töhfə verir.</p>
<p>Bu prosesdə Orta Dəhlizin rolu getdikcə artır. Qlobal ticarət marşrutlarının şaxələndirilməsi və alternativ nəqliyyat bağlantılarının yaradılması baxımından Orta Dəhliz həm Azərbaycan, həm də Mərkəzi Asiya dövlətləri üçün mühüm strateji imkanlar yaradır. Bu marşrut üzrə tranzit yükdaşımaların həcminin artması onun regional və beynəlxalq nəqliyyat sistemində əhəmiyyətinin yüksəldiyini göstərir. Ötən il Orta Dəhliz üzrə tranzit yükdaşımaların həcminin 10 faizdən çox, cari ilin ilk səkkiz ayında isə təxminən daha 20 faiz artması marşrutun artan iqtisadi potensialının göstəricisidir.</p>
<p>Nəqliyyat əməkdaşlığının rəqəmsal komponenti də diqqətdən kənarda qalmır. “Rəqəmsal İpək Yolu” layihəsinin həyata keçirilməsi və Xəzər dənizinin dibi ilə fiber-optik xətlərin inkişaf etdirilməsi region dövlətləri arasında rəqəmsal əlaqələrin gücləndirilməsi baxımından yeni imkanlar yaradır. Beləliklə, ənənəvi nəqliyyat dəhlizləri ilə yanaşı, rəqəmsal bağlantıların yaradılması da Azərbaycan-Mərkəzi Asiya əməkdaşlığının gələcək inkişafında mühüm istiqamətlərdən birinə çevrilir.</p>
<p>Energetika sahəsi də Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında əməkdaşlığın strateji istiqamətlərindən biridir. Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi və formalaşdırdığı müasir enerji infrastrukturu Mərkəzi Asiya ölkələrinin enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara çıxarılmasında ölkəmizin rolunu artırır. Türkmənistan və Qazaxıstandan neftin Azərbaycan ərazisi vasitəsilə nəql olunması bu əməkdaşlığın konkret nəticələrindəndir. Daşımaların həcminin artması isə enerji sahəsində qarşılıqlı fəaliyyətin genişləndiyini göstərir.</p>
<p>Bununla yanaşı, əməkdaşlığın perspektiv istiqamətlərindən biri bərpaolunan enerji mənbələrindən istifadənin genişləndirilməsidir. Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması istiqamətində aparılan işlər regionun enerji potensialından daha səmərəli istifadə etməyə imkan verə bilər. Bu layihələr yalnız enerji təhlükəsizliyi baxımından deyil, eyni zamanda yaşıl iqtisadiyyata keçid, enerji sistemlərinin şaxələndirilməsi və gələcək nəsillər üçün dayanıqlı inkişaf mühitinin formalaşdırılması baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır.</p>
<p>Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əməkdaşlığının əhəmiyyəti sadalanan iqtisadi, nəqliyyat və energetika layihələri ilə məhdudlaşmır. Bu münasibətlərin əsasını siyasi sabitlik, qarşılıqlı etimad, təhlükəsizlik və dövlətlərin bir-birinin milli maraqlarına hörmətlə yanaşması təşkil edir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında da vurğulandığı kimi, sülh, təhlükəsizlik, siyasi və iqtisadi sabitlik əldə olunan nailiyyətlərin əsasını təşkil edir. Məhz bu amillər regional əməkdaşlığın davamlı xarakter alması və gələcəkdə daha geniş layihələrin həyata keçirilməsi üçün fundamental zəmin yaradır.</p>
<p>Bu gün Azərbaycan-Mərkəzi Asiya münasibətləri yeni keyfiyyət mərhələsinə daxil olmuşdur. Tarixi və mədəni yaxınlıq üzərində formalaşmış münasibətlər artıq konkret siyasi, iqtisadi və infrastruktur layihələri ilə daha da möhkəmlənir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçıları Məşvərət formatında tamhüquqlu iştirakı isə bu əməkdaşlığın institusional baxımdan da yeni mərhələyə keçdiyini göstərir.</p>
<p>Görüş çərçivəsində gündəmə gətirilən məsələlər Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərə kompleks yanaşdığını nümayiş etdirir. Siyasi dialoqun möhkəmləndirilməsi, iqtisadi və investisiya əməkdaşlığının genişləndirilməsi, nəqliyyat dəhlizlərinin inkişaf etdirilməsi, enerji resurslarının səmərəli şəkildə beynəlxalq bazarlara çıxarılması, yaşıl enerji layihələrinin həyata keçirilməsi və rəqəmsal bağlantıların gücləndirilməsi vahid strateji məqsədə – regionda davamlı və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq məkanının formalaşdırılmasına xidmət edir.</p>
<p>Nəticə etibarilə, Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında münasibətlərin inkişafı həm ölkəmizin regional mövqeyinin möhkəmlənməsi, həm də daha geniş Avrasiya məkanında yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaranması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanın siyasi iradəsi, müasir nəqliyyat və enerji infrastrukturu, investisiya imkanları və beynəlxalq təşəbbüsləri Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə qarşılıqlı əlaqələrin daha da dərinləşdirilməsi üçün geniş perspektivlər açır.</p>
<p>Türkmənbaşı şəhərində keçirilən 8-ci Məşvərət görüşü bir daha göstərdi ki, Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında münasibətlər qarşılıqlı etimad və strateji maraqlar üzərində qurularaq yeni mərhələyə yüksəlir. Bu əməkdaşlığın qarşıdakı dövrdə daha da genişlənməsi regionun iqtisadi inkişafına, nəqliyyat və enerji əlaqələrinin möhkəmlənməsinə, xalqlar arasında tarixi və mədəni bağların daha da güclənməsinə mühüm töhfə verəcəkdir. Azərbaycanın bu prosesdə fəal və təşəbbüskar mövqeyi isə ölkəmizin regionda artan rolunun və beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarının daha bir göstəricisidir.</p>
<p> </p>
<p> </p>
<p><strong>İradə Rizazadə, Binəqədi Rayon İcra Hakimiyyəti yanında İctimai Şuranın sədri, Tərəqqi medalı təltifçisi</strong></p>
]]><p style="text-align:justify">Öncəliklə qeyd edək ki, oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşünün keçirilməsi Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında münasibətlərin yeni mərhələyə daxil olmasının mühüm göstəricilərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Görüşün yekununda dövlət başçıları iki mühüm sənədə – “Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşünün Birgə Bəyanatı”na və “Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşünün tənzimləyici sənədləri haqqında Qərar”a imza atıblar. Bu sənədlərin əhəmiyyəti yalnız növbəti siyasi görüşün yekunlarının rəsmiləşdirilməsi ilə məhdudlaşmır. Onlar Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında son illərdə sürətlə inkişaf edən siyasi, iqtisadi, enerji, nəqliyyat və humanitar əlaqələrin daha sistemli əməkdaşlıq mexanizminə çevrildiyini nümayiş etdirir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin görüşdəki çıxışı da məhz bu reallığı əks etdirib. Dövlət başçısı qeyd edib ki, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə qarşılıqlı fəaliyyəti xeyli genişlənib, siyasi əlaqələr yüksək səviyyəyə çatıb, qarşılıqlı yüksək səviyyəli səfərlər müntəzəm xarakter alıb, iqtisadi-ticari əməkdaşlıq güclənir, investisiyalar artır və birgə layihələr həyata keçirilir.</p>
<p style="text-align:justify"> Türkmənbaşı görüşünün xüsusi əhəmiyyət daşıyan məqamlarından biri Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçıları Məşvərət formatında tamhüquqlu iştirakçı kimi ilk tammiqyaslı görüşdə iştirak etməsidir. Azərbaycanın bu formata tamhüquqlu üzv kimi qoşulması 2025-ci ilin noyabrında qəbul edilmiş qərarla mümkün olub. Prezident İlham Əliyev Türkmənbaşıdakı çıxışında bu qərarı tarixi hadisə kimi qiymətləndirərək, onu dəstəkləyən dövlət başçılarına təşəkkürünü bildirib. 8-ci Məşvərət görüşü əvvəlki əməkdaşlıq təcrübəsinin davamı olmaqla yanaşı, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya regional əməkdaşlıq platformasında institusional iştirakının yeni mərhələsini formalaşdırır. Bu proses Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında münasibətlərin ikitərəfli əlaqələr çərçivəsindən daha geniş – regional əməkdaşlıq formatına keçidini sürətləndirir.</p>
<p style="text-align:justify"> Prezident İlham Əliyevin çıxışında enerji məsələsinə xüsusi yer ayrılması təsadüfi deyil. Azərbaycan Mərkəzi Asiya enerji resurslarının dünya bazarlarına çıxarılmasında mühüm tranzit imkanlarına malikdir. Dövlət başçısının sözlərinə görə, Türkmənistan və Qazaxıstandan neft Azərbaycan ərazisi vasitəsilə nəql olunur və bu daşımaların həcmi artır. Eyni zamanda Azərbaycan Qazaxıstan və Özbəkistanla bərpaolunan enerji sahəsində əməkdaşlıq edir və yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması istiqamətində birgə iş aparır. Bu proses Xəzər dənizinin Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya arasında yalnız coğrafi ayırıcı deyil, əksinə, enerji və nəqliyyat əlaqələrini birləşdirən strateji məkan kimi rolunu gücləndirir. Ənənəvi enerji resurslarının daşınması ilə yanaşı, yaşıl enerji sahəsində əməkdaşlığın genişlənməsi regionun enerji xəritəsində yeni istiqamət yaradır. Bu, həm Azərbaycanın enerji tranziti və ixrac infrastrukturu üçün, həm də Mərkəzi Asiyanın zəngin bərpaolunan enerji potensialının beynəlxalq bazarlara çıxarılması üçün mühüm perspektivlər açır.</p>
<p style="text-align:justify"> Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya arasında əməkdaşlığın ən perspektivli istiqamətlərindən biri də nəqliyyat və logistika sahəsidir. Azərbaycanın Xəzər dənizinin qərb sahilində, Mərkəzi Asiya ölkələrinin isə şərq sahilində yerləşməsi bu dövlətləri təbii nəqliyyat tərəfdaşlarına çevirir. Bakı Limanı, Ələt ərazisində formalaşan logistika imkanları, dəmir yolu infrastrukturu və Mərkəzi Asiyanın nəqliyyat şəbəkələri arasında əlaqələrin genişləndirilməsi Transxəzər marşrutunun, başqa sözlə, Orta Dəhlizin əhəmiyyətini artırır. Bu baxımdan Türkmənbaşı görüşündə siyasi səviyyədə əldə olunan razılaşmaların nəqliyyat-logistika layihələrinə əlavə impuls verməsi gözləniləndir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə ticarət dövriyyəsinin son bir ildə 50 faizdən çox artması da iqtisadi əlaqələrin genişlənmə sürətini göstərir. Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanda Mərkəzi Asiya ölkələrinin kapitalı ilə 400-dən çox şirkətin aktiv fəaliyyət göstərdiyini bildirib. Bu rəqəmlər əməkdaşlığın siyasi bəyanatlardan real iqtisadi fəaliyyətə keçdiyini göstərən mühüm göstəricilərdir.</p>
<p style="text-align:justify"> Azərbaycan-Mərkəzi Asiya münasibətlərində son illərin əsas xüsusiyyətlərindən biri qarşılıqlı investisiyaların artmasıdır. Əgər əvvəlki mərhələdə əməkdaşlıq daha çox ticarət, diplomatik münasibətlər və ayrı-ayrı infrastruktur layihələri ilə xarakterizə olunurdusa, hazırda investisiya əməkdaşlığı münasibətlərin əsas komponentlərindən birinə çevrilir. Azərbaycan şirkətlərinin Mərkəzi Asiya ölkələrində həyata keçirdiyi layihələr, eyni zamanda Mərkəzi Asiya dövlətlərinin Azərbaycandakı investisiya fəaliyyəti qarşılıqlı iqtisadi asılılığı və marağı artırır. Bu proses həm də regional iqtisadi inteqrasiyanın daha dərin mərhələyə keçməsi üçün imkan yaradır.</p>
<p style="text-align:justify"> Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqət çəkən mühüm məqamlardan biri də regional əməkdaşlığın yalnız iqtisadi layihələrlə məhdudlaşdırılmamasıdır. Dövlət başçısı vurğulayıb ki, ölkələrdə sülh, təhlükəsizlik, siyasi və iqtisadi sabitlik bütün nailiyyətlərin təməlidir və Mərkəzi Asiya ölkələri ilə Azərbaycanın gələcək uğurlu inkişafının, qarşılıqlı fəaliyyətin möhkəmlənməsinin təminatıdır. Bu yanaşma regionun geosiyasi reallıqları baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Siyasi sabitlik və təhlükəsizlik olmadan nə böyük nəqliyyat layihələrinin, nə enerji dəhlizlərinin, nə də uzunmüddətli investisiya proqramlarının dayanıqlı şəkildə həyata keçirilməsi mümkündür. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əməkdaşlığında bu prinsip qarşılıqlı etimadın və dövlətlərin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə hörmətin ön plana çıxarılmasını nəzərdə tutur.</p>
<p style="text-align:justify"> Türkmənbaşı görüşünün mühüm nəticələrindən biri də növbəti mərhələdə Azərbaycanın Məşvərət görüşü formatına sədrliyinin nəzərdə tutulmasıdır. Qırğızıstan Prezidenti Sadır Japarov görüş zamanı Azərbaycanın 2027-ci ildə sədrliyinin birgə işə yeni impuls verəcəyinə əminliyini ifadə edib və Qırğızıstanın Azərbaycan sədrliyinə dəstək verməyə hazır olduğunu bildirib. Bu fakt Azərbaycanın regional əməkdaşlıq sistemində artan siyasi çəkisinin göstəricilərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. 2027-ci ildə sədrliyin Azərbaycanın üzərinə düşməsi ölkəyə yalnız mövcud əməkdaşlıq gündəliyini davam etdirmək deyil, həm də yeni təşəbbüsləri regional müzakirə platformasına çıxarmaq imkanı verəcək. Xüsusilə enerji, nəqliyyat, rəqəmsal bağlantılar, ticarət, investisiya və yaşıl inkişaf kimi istiqamətlərdə yeni təşəbbüslərin irəli sürülməsi üçün əlverişli imkan yaranır. Azərbaycanın 2027-ci ildə bu formata sədrliyi isə əldə olunmuş razılaşmaların praktiki layihələrə çevrilməsi, yeni təşəbbüslərin irəli sürülməsi və Xəzər hövzəsi ilə Mərkəzi Asiya arasında strateji əlaqələrin daha da möhkəmləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyacaq.</p>
<p style="text-align:justify"> </p>
<p style="text-align:justify"><strong>Qasımov Səyavuş Kamran oğlu, Avrasiya Universitetinin rektoru, siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, dosent</strong></p>
<p style="text-align:justify"> </p>
<p style="text-align:justify"> </p>
<p style="text-align:justify"> </p>
]]><p>Fransada görünməmiş etiraz dalğası ölkənin artan maliyyə problemlərini üzə çıxarıb və bu vəziyyət Avropada ciddi böhrana səbəb ola bilər.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə CNN telekanalı yazıb.</p>
<p>“Oxford Economics” konsaltinq şirkətinin Avropa üzrə baş iqtisadçısı Anxel Talaver telekanala bildirib ki, böhranın digər ölkələrə və bütövlükdə avrozonaya yayılması ehtimalı yüksəkdir və bu, bütün regionda ciddi böhrana səbəb ola bilər.</p>
<p>Qeyd edək ki, Fransada orta məktəb şagirdlərinin etiraz aksiyaları sentyabrın sonunda paytaxt regionu olan İl-de-Fransda başlayıb və qısa müddətdə ölkənin müxtəlif ərazilərinə yayılıb. Bir sıra şəhərlərdə nümayişçilərlə polis arasında toqquşmalar baş verib.</p>
<p>Məlumata görə, etirazların başlanmasından etibarən jandarm və polis əməkdaşları 6,6 mindən çox şəxsi saxlayıb. Saxlanılanların təxminən 90 faizinin yetkinlik yaşına çatmayanlar olduğu bildirilib.</p>
]]><p>Meksika körfəzində formalaşan “İsayas” tropik qasırğasının sürətlə güclənərək ABŞ-nin Körfəz sahilləri üçün təhlükəli qasırğaya çevriləcəyi gözlənilir.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, onun cümə axşamı qasırğa səviyyəsinə çatacağı, cümə günü isə 2-ci kateqoriyalı qasırğa kimi ABŞ-nin Körfəz sahillərinin şimalına yaxınlaşacağı proqnozlaşdırılır.</p>
<p>Qasırğanın küləyinin sürəti saatda təxminən 110 milə (177 kilometrə) çata biləcək. Hazırkı proqnozlara əsasən, qasırğanın Luiziananın cənubundan Florida yarımadasının şimal-qərbinədək geniş əraziyə təsir göstərməsi mümkündür. Son proqnozlarda qasırğanın ehtimal olunan trayektoriyasının bir qədər şərqə – Alabama və Florida istiqamətinə dəyişdiyi bildirilir.</p>
<p>Meteoroloqlar qasırğanın dəqiq hərəkət istiqaməti ilə bağlı qeyri-müəyyənliyin hələ də yüksək olduğunu və qarşıdakı günlərdə trayektoriyanın dəyişə biləcəyini vurğulayırlar.</p>
<p>“İsayas” 2026-cı il Atlantik qasırğa mövsümünün ilk qasırğasına çevrilə bilər. Bu mövsümdə indiyədək səkkiz tropik fırtına qeydə alınsa da, onların heç biri qasırğa səviyyəsinə çatmayıb.</p>
]]><p>ABŞ Prezidenti Donald Tramp Nobel Sülh Mükafatına layiq görülməməsinin Norveç Nobel Komitəsi üçün böyük nüfuz itkisi olacağını bildirib.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, o, komitənin onun kimi insanlara mükafat verməmək reputasiyasına malik olduğunu deyib.</p>
<p>Tramp Nobel mükafatına layiq olduğunu düşündüyü nailiyyətlərini sadalayaraq bildirib: “Mükafatı alıb-almamağımdan asılı olmayaraq, mən daha çox iş görmüşəm. Əgər məni qiymətləndirməsələr, düşünürəm ki, bu, onlar üçün böyük nüfuz itkisi olar”.</p>
<p>Prezident, həmçinin 2025-ci il laureatı, Venesuela müxalifət lideri Mariya Korina Maçadonun öz mükafatını ona təqdim etdiyini xatırladıb.</p>
<p>2026-cı il Nobel Sülh Mükafatının qalibi oktyabrın 9-da Osloda açıqlanacaq.</p>
]]><p>Yəməndəki “Ənsar Allah” hərəkatının (husilər) silahlı qüvvələri Bab əl-Məndəb boğazının cənubunda ərəb koalisiyası qüvvələrinin mövqelərinə 11 ballistik raket atdıqlarını açıqlayıb.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə husilərin silahlı qüvvələrinin sözçüsü Yəhya Səriyə bildirib.</p>
<p>Onun sözlərinə görə, zərbələr Səudiyyə Ərəbistanı qüvvələrinin mövqelərinə endirilib. Nəticədə onlarla hərbçinin, o cümlədən komandirlərin öldüyü və yaralandığı, çoxsaylı hərbi texnikanın məhv edildiyi iddia olunur.</p>
<p>Səriyə, həmçinin “Əl-Amalika” qüvvələrinin 13-cü briqadasının mövqeyinə endirilən raket zərbəsi nəticəsində 30-dan çox hərbçinin öldüyünü və yaralandığını bildirib.</p>
<p>Bununla yanaşı, ərəb koalisiyasının nümayəndəsi Türki əl-Maliki Sənada ballistik raketlərin buraxılması üçün istifadə edilən qurğunun məhv edildiyini açıqlayıb.</p>
<p>Qeyd edək ki, Yəməndə husilərlə Səudiyyə Ərəbistanının rəhbərlik etdiyi koalisiya tərəfindən dəstəklənən hökumət qüvvələri arasında silahlı qarşıdurma 2014-cü ilin avqustundan davam edir.</p>
]]><p>ABŞ Prezidenti Donald Tramp HƏMAS-ın 2023-cü il oktyabrın 7-də İsrailə hücumunun üçüncü ildönümündə İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu ilə telefonla danışıb.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, Donald Tramp bu barədə Ağ Evdə jurnalistlərə açıqlamasında bildirib.</p>
<p>ABŞ Prezidenti Netanyahuya və İsrail xalqına xoş arzularını çatdırdığını deyib.</p>
<p>“Qarşı tərəf bu hücumlara görə çox böyük qiymət ödəyir”, – deyə Donald Tramp əlavə edib.</p>
]]><p>İran və Oman Hörmüz boğazında gəmiçilik üçün təhlükəsiz dəhlizlərlə bağlı əldə etdikləri razılaşma barədə yaxın vaxtlarda səlahiyyətli beynəlxalq qurumu məlumatlandıracaqlar.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, bunu İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai bildirib.</p>
<p>Onun sözlərinə görə, Tehran və Maskat arasında aparılan məsləhətləşmələr uğurla nəticələnib və tərəflər Hörmüz boğazında təhlükəsiz dəhlizlərin coğrafi koordinatları ilə bağlı razılığa gəliblər.</p>
<p>İsmayıl Bəqai qeyd edib ki, tərəflər məsələ ilə bağlı səlahiyyətli beynəlxalq qurumun məlumatlandırılması qaydası barədə də qarşılıqlı anlaşma əldə ediblər. Müvafiq addımın yaxın vaxtlarda atılacağı gözlənilir.</p>
]]><p>May ayında Səudiyyə Ərəbistanında Günəş elektrik stansiyasının yerləşdiyi ərazidə nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən ərəb səhra ceyranlarının populyasiyasının bərpası layihəsinə başlanılıb.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, Səudiyyə tədqiqatçılarının məlumatına görə, bu, məməlilərin populyasiyasının bərpası üçün Günəş elektrik stansiyasından istifadə edilən ilk haldır.</p>
<p>“Al-Arabiya” xəbər saytı yazır ki, ərəb səhra ceyranı nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən növ kimi təsnif edilir. Bu heyvanlar yalnız Qərbi Asiyanın kiçik bir ərazisində yaşayır. Hazırda cəmi bir neçə min ceyran qalıb və onların sayı azalmaqda davam edir.</p>
<p>Səudiyyə Ərəbistanının şimal-qərb hissəsində, Qırmızı dənizin sahilində şahzadə Məhəmməd bin Salman adına nəhəng təbiət parkı yerləşir. Parkda 505 hektar ərazidə Günəş panelləri sahəsi yaradılıb. Parkın xüsusi bölmələrinə 38 səhra ceyranı gətirilib. Onlardan 33-ü dişi, beşi isə erkəkdir. Panellərin quraşdırıldığı ərazi hasarlanıb və bununla da yırtıcılarından qorunur. Günəş panelləri uçan yırtıcılardan da müdafiəni təmin edir. Panellər, həmçinin ceyranları yandırıcı Günəşdən qoruyur və temperaturu 5-10 dərəcə aşağı salır. Ümid edilir ki, ceyranlar qorunan və qismən təbii şəraitdə çoxalacaqlar. Məqsəd 2031-ci ilədək ceyranların sayını 600-ə çatdırmaqdır. İlk balaların dekabr ayında doğulacağı gözlənilir.</p>
<p>Bu ərazidə dağ ceyranları və yerli dovşanlar, yaxud kapibaralar da yaşayır.</p>
<p>Günəş panellərindən təbiətin mühafizəsi məqsədilə istifadə olunması sürətlə yayılır. Lakin onlardan daha çox bitki və həşərat populyasiyalarının bərpası üçün istifadə edilir.</p>
]]><p>Əgər hər gün qəhvə içirsinizsə, bu vərdişin sümüklərinizin vəziyyətinə təsir edib-etmədiyi ilə maraqlanmalısınız. Yeni araşdırmada 65 yaş və yuxarı qadınlarda qəhvə və çay istehlakı ilə sümük sağlamlığı arasındakı əlaqə öyrənilib.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, “Nutrients” jurnalında dərc olunan araşdırmada 65 yaş və yuxarı qadınlarda qəhvə və çay istehlakı ilə sümüklərin mineral sıxlığı arasındakı əlaqə araşdırılıb.</p>
<p>Alimlər 9700-dən çox qadının iştirak etdiyi “Osteoporotik sınıqların tədqiqi”nin məlumatlarından istifadə ediblər. Onlar qəhvə və çay istehlakını izləyib, 10 il ərzində bir neçə dəfə sümüklərin mineral sıxlığını ölçüblər. Tədqiqat zamanı əsas diqqət qadınlarda sınıqların həqiqətənmi daha çox müşahidə edilib-edilmədiyinə deyil, sümük sıxlığındakı dəyişikliklərə yönəldilib.</p>
<p>Tədqiqatçılar gündə beş fincandan çox qəhvə istehlakı ilə sümük toxumasının sıxlığının azalması arasında mümkün əlaqə olduğunu müəyyən ediblər.</p>
<p>Alimlər qeyd ediblər ki, bu nəticə əlavə araşdırma tələb edir. Bununla belə, əldə olunan nəticələr daha çox qəhvə istehlakının sümük toxumasının sıxlığının azalmasına səbəb olduğunu birmənalı şəkildə təsdiqləmir.</p>
<p>Tədqiqatçılar, həmçinin müəyyən ediblər ki, çay içən qadınlarda bud nahiyəsində sümük toxumasının sıxlığı çay içməyən qadınlarla müqayisədə bir qədər yüksək olub. Lakin fərq o qədər cüzi olub ki, ayrı-ayrı insanlar üçün ciddi hesab edilmir.</p>
]]><p><strong>Dmitri Şolomitski: “Biz Prezident İlham Əliyev və Prezident Aleksandr Lukaşenko arasında formalaşmış dostluğun yaratdığı müsbət tendensiyaların gələcəkdə də qorunub saxlanılmasına və daha da inkişaf etdirilməsinə çalışmalıyıq”</strong><br /> <br /> <em>Belarusun “Xüsusi İnkişaflar Mərkəzi” MMC-nin direktoru Dmitri Valeryeviç Şolomitski ilə müsahibəni təqdim edirik.</em><br /> <br /> <strong>– Dmitri Valeryeviç, zəhmət olmasa, “Xüsusi İnkişaflar Mərkəzi” şirkəti haqqında məlumat verərdiniz. Bu gün şirkətin əsas fəaliyyət istiqamətləri hansılardır?</strong><br /> – “Xüsusi İnkişaflar Mərkəzi” MMC (bundan sonra – XİM) gənc şirkətdir. Şirkət süni intellekt (bundan sonra – Sİ) texnologiyaları, istənilən mürəkkəblikdə proqram təminatının hazırlanması, kriptovalyuta sənayesi və ümumilikdə maliyyə texnologiyaları ilə bağlı texnologiyaların işlənib hazırlanması, robototexnika və bütün bu texnologiyaların real iqtisadi sektorda tətbiqinə yönəlmiş çoxsaylı şirkətləri birləşdirir və onların fəaliyyətini əlaqələndirir. Şirkət həm Belarus Respublikasının Yüksək Texnologiyalar Parkının (YTP) rezidentlərini, həm də YTP-yə daxil olmayan şirkətləri öz ətrafında birləşdirir. XİM Belarus Milli Elmlər Akademiyası (MEA) və onun struktur bölməsi olan, Sİ texnologiyalarının hazırlanmasının əsas mərkəzlərindən biri sayılan Birləşmiş İnformatika Problemləri İnstitutu ilə fəal əməkdaşlıq edir. Biz həmçinin Belarus Respublikasında M.AI.N. Community platformasının inkişafını fəal şəkildə dəstəkləyirik. Bu icma süni intellekt texnologiyalarının hazırlanması ilə məşğul olan mütəxəssisləri, eləcə də artıq Sİ əsaslı məhsul və texnologiyaları praktikada tətbiq etmiş iri bizneslərin rəhbərlərini və sahiblərini bir araya gətirir. Onlar bu texnologiyaların real tətbiqi ilə bağlı öz praktiki təcrübələrini bölüşürlər.<br /> XİM Sİ texnologiyalarına nəzarət məsələsinin vacibliyini də fəal şəkildə gündəmə gətirir və bu istiqamətdə sistemli şəkildə təkliflər irəli sürür. Bütün bunlar yaxın zamanda Belarus Respublikasının Mədəniyyət naziri Marat Sergeyeviç Markova verdiyim müsahibədə də öz əksini tapıb.<br /> <br /> <strong>– Hazırda şirkətinizdə hansı texnologiya və istiqamətlər daha fəal inkişaf etdirilir?</strong><br /> – İnkişaf etdirdiyimiz istiqamətlərdən biri böyük həcmli məlumatlarla işləmək, eləcə də bu məlumatlar üzərində real sektorun əhəmiyyətli problemlərinin həllinə kömək edən dar ixtisaslaşmış süni intellekt modellərindən istifadə imkanlarının araşdırılmasıdır. Buna nümunə kimi nitq analizatorunu və ya keçirilən müşavirələrin analiz sistemini göstərmək olar. İri istehsal müəssisələrində keçirilən müşavirələr zamanı Sİ qəbul edilən bütün qərarları izləyə, onların icra müddətlərinə nəzarət edə, konkret icraçıları müəyyənləşdirə, onlara tövsiyələr verə və son tarixləri xatırlada, hətta qarşıya qoyulan vəzifələrin həlli ilə bağlı təkliflər irəli sürə bilər. Digər istiqamət böyük həcmli vizual məlumat axınlarının emalıdır. Burada məqsəd böyük video axınında konkret məsələləri müəyyənləşdirmək və onları həll etməkdir. Məsələn, kənd təsərrüfatında video görüntülər əsasında heyvanın xəstəlik dərəcəsini, kifayət qədər yemlənib-yemlənmədiyini, baytar tərəfindən müalicə prosesinin necə aparıldığını və digər göstəriciləri müəyyən etmək mümkündür. Biz müxtəlif istiqamətlər üzrə çalışırıq və əsas məqsədimiz süni intellekt modellərinin konkret sahələrdə praktiki tətbiqinə nail olmaqdır.<br /> <br /> <strong>– Sizcə, Belarusda innovasiya və mühəndislik mühitinin daha da inkişaf etdirilməsi üçün nə etmək lazımdır?</strong><br /> – Mənim fikrimcə, dövlətimizin lideri, Belarus Respublikasının Prezidenti Aleksandr Qriqoryeviç Lukaşenkonun qarşıya qoyduğu bütün vəzifələrin həyata keçirilməsinə fədakarlıqla yanaşmaq lazımdır. Onun əsas vəzifələrindən biri bu gün real dünyada tələb olunan və bazarın daim ehtiyac duyduğu bütün tətbiqi bilik sahələrinin vaxtında inkişaf etdirilməsidir. Eyni zamanda Prezident bütün bu illər ərzində əldə etdiyimiz, o cümlədən sovet dövründən miras qalmış bilik və təcrübənin qorunub saxlanılmasına xüsusi diqqət yetirir.<br /> Belarus Respublikasının Təhsil Nazirliyi və Milli Elmlər Akademiyası Prezidentin tapşırıqları çərçivəsində bu istiqamətdə fəal fəaliyyət göstərirlər. Ölkə rəhbərliyi daim vurğulayır ki, uğurlu gələcəyin əsas təminatı insanın öz üzərində davamlı çalışması, ali təhsil alması, elmi araşdırmalar aparması, startap hərəkatlarının inkişafı və digər bu kimi istiqamətlərdir. Bu məsələdə həm geniş biznes dairələri, həm də dövlət gəncləri fəal şəkildə stimullaşdırır və onları yeni ideyaların yaradılması prosesinə cəlb edir. Biz hakimiyyət institutlarımıza bu istiqamətdə fəaliyyətin dayandırılmamasına görə daim minnətdarıq. Tədqiqatların aparılması, eləcə də yeni ideyaların real iqtisadi sektorda tətbiqi üçün əhəmiyyətli maliyyə vəsaitləri ayrılır. O cümlədən Prezidentimizin həyata keçirdiyi siyasət sayəsində Belarus Respublikasında insanların həyat fəaliyyəti ilə bağlı demək olar ki, bütün sahələrdə qabaqcıl və innovativ texnologiyalar mövcuddur. Məsələn, biz aqrodronların istehsalı üzrə dünyanın ən yaxşı zavodlarından birinə sahibik və sair.</p>
<p><img alt="“Süni intellekt texnologiyaları sahəsində Azərbaycan və Belarus arasında əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar var”" src="https://planetinfo.az/uploads/posts/2026-10/1791278838_whatsapp-image-2026-aa10-06-at-11_09_46.jpeg" title="“Süni intellekt texnologiyaları sahəsində Azərbaycan və Belarus arasında əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar var”" /></p>
<p><br /> <strong>– Təşkilat olaraq Azərbaycan və Belarus arasında münasibətlərin inkişafına hansı töhfəni verirsiniz?</strong><br /> – Belarus Respublikasının Azərbaycan Respublikasındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Dmitri Leonidoviç Pineviçin səyləri nəticəsində biz iqtisadi əlaqələrimizin, dostluq və qardaşlıq münasibətlərimizin möhkəmləndirilməsi məqsədilə iri biznes nümayəndələri ilə mütəmadi olaraq müxtəlif görüşlər və danışıqlar keçiririk. Fürsətdən istifadə edərək hər iki ölkənin Liderlərinin – Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Heydər oğlu Əliyevin və Belarus Respublikasının Prezidenti Aleksandr Qriqoryeviç Lukaşenkonun xüsusi rolunu qeyd etmək istərdim. Liderlərimizin münasibətləri elə bir tendensiya formalaşdırır ki, biz bir-birimizin iqtisadiyyatına maksimum inteqrasiya etməli, yeni yüksək texnologiyalı istehsal sahələrinin yaradılmasına və ümumilikdə idxalın əvəzlənməsinə dəstək verməliyik.<br /> Belarus Respublikasında maşınqayırma, kənd təsərrüfatı, proqramlaşdırma və tibb sahələri, eləcə də yerli resurslar əsasında istehsal müəssisələrinin yaradılması istiqamətləri kifayət qədər inkişaf edib. Təbii ki, Belarus Respublikasının vətəndaşı kimi bütün Belarus məhsullarının və texnologiyalarının Azərbaycana gətirilməsində maksimum maraqlıyam. Lakin hazırda əsas diqqətimi süni intellekt texnologiyaları sahəsində fərdi sifarişlərin həyata keçirilməsinə və onların Belarus Respublikasının real iqtisadi sektorunda tətbiqi ilə bağlı məsləhət xidmətlərinə yönəltmişəm. Planlarımız arasında M.AI.N. Community platformasını Azərbaycanda da inkişaf etdirmək, tanınmış və gənc azərbaycanlı sənətçilərin iştirakı ilə Belarus mədəniyyəti günləri keçirmək, bir neçə yerli istehsal müəssisəsi yaratmaq və beynəlxalq investisiyalar cəlb etmək var.</p>
<p><img alt="“Süni intellekt texnologiyaları sahəsində Azərbaycan və Belarus arasında əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar var”" src="https://planetinfo.az/uploads/posts/2026-10/1791278885_whatsapp-image-2026-10ss-06-at-11_09_47.jpeg" title="“Süni intellekt texnologiyaları sahəsində Azərbaycan və Belarus arasında əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar var”" /></p>
<p><br /> <strong>– Sentyabrın 28-də Minskdə Diaspor Fəaliyyətində Jurnalistlərin Dəstəyi İctimai Birliyinin sədri Fuad Hüseynzadə ilə görüşünüz keçirilib. Bu görüşü necə qiymətləndirirsiniz? Görüş zamanı əsasən hansı məsələlər müzakirə olunub?</strong><br /> – Diaspor Fəaliyyətində Jurnalistlərin Dəstəyi İctimai Birliyinin sədri Fuad Hüseynzadə ilə görüşümüz ən yüksək səviyyədə keçdi. Biz onunla əməkdaşlığımız və dostluğumuzla fəxr edirik. Fuad Hüseynzadənin yüksək səviyyəli biliyi və iki ölkənin tarixinə dərindən bələd olması xalqlarımız arasında dostluğun daim qorunub saxlanılacağından, tarixi yaddaşın isə nəsillər tərəfindən heç vaxt unudulmayacağından xəbər verir.<br /> Fuad Hüseynzadənin müxtəlif tarixi hadisələr və mədəni irslə bağlı fəaliyyət göstərməsi xüsusilə təqdirəlayiqdir. O, şirkətimizə Belarus Respublikasının Böyük Vətən Müharibəsi Muzeyində təqdim etdiyi və hədiyyə etdiyi kitab kimi yüksək keyfiyyətli məhsullar ərsəyə gətirir. Bu barədə Belarus Respublikasının bütün dövlət KİV-lərində də süjet yayımlanmışdı.<br /> <br /> <strong>– Azərbaycan və Belarus KİV-ləri arasında təcrübə mübadiləsi hansı nəticələri verə bilər?</strong><br /> – Məncə, Azərbaycan və Belarus KİV-ləri arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsi ölkələrimiz arasında inteqrasiyanın gücləndirilməsi, eləcə də ölkələrimizdə baş verən hadisələrlə bağlı hərtərəfli məlumat və fikirlərin bütün kommunikasiya kanalları vasitəsilə çatdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıya bilər.<br /> KİV-lərimiz arasında əlaqələrin gücləndirilməsi ticarət-iqtisadi, mədəni və elmi münasibətlərimizin inkişafında müstəsna üstünlük yaradır. Media əlaqələrinin möhkəmləndirilməsi Liderlərimiz arasında mövcud olan səmimi dostluğun davamıdır. Onlar bizi xalqlarımızın rifahı naminə yeni nailiyyətlərə və yeni addımlara ruhlandırırlar.<br /> <br /> <strong>– Xüsusi texnologiyalar və innovativ layihələr sahəsində Azərbaycan şirkətləri ilə əməkdaşlıq imkanları varmı?</strong><br /> – Xüsusi texnologiyalar və innovativ layihələr sahəsində qarşılıqlı fəaliyyət imkanları olduqca böyükdür. Həm Belarus, həm də Azərbaycan biznesinin son 30 ildə müstəqil dövlətlərimizin inkişafı dövründə topladığımız real təcrübənin inteqrasiyasına və tətbiqinə böyük ehtiyacı var.<br /> Xatırlatmaq istərdim ki, keçmişdə hamımızın vahid elmi bazası olub və bu baza eyni kökdən qaynaqlanırdı. Bundan əlavə, hər bir ölkə ətrafında formalaşan beynəlxalq reallıqlara uyğun olaraq öz elmi bazasını inkişaf etdirib. Biz Belarus müəssisələrini Azərbaycanda lokallaşdıra, onları Azərbaycan müəssisələrinə çevirə, Azərbaycan alim və mühəndislərinin təcrübəsindən istifadə edə və istehsal olunan məhsulları, məsələn, Afrika və ya Körfəz ölkələri kimi üçüncü ölkələrə ixrac edə bilərik.<br /> Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Heydər oğlu Əliyev tərəfindən bunun üçün bütün lazımi şərait yaradılıb. Bundan əlavə, ölkələrimizin aparıcı ali təhsil müəssisələri arasında təcrübə və bilik mübadiləsi Azərbaycanda innovativ və xüsusi təyinatlı startapların yaradılması, onların daha sonra real iqtisadi sektorda tətbiqi və miqyasının genişləndirilməsi üçün güclü laboratoriyaların formalaşdırılmasına imkan verə bilər.<br /> <br /> <strong>– Sizcə, Azərbaycan və Belarus mütəxəssisləri arasında təcrübə və bilik mübadiləsini hansı istiqamətlərdə daha səmərəli təşkil etmək olar?</strong><br /> – Əgər süni intellekt texnologiyalarından danışırıqsa, mənim fikrimcə, ən səmərəli əməkdaşlıq Belarus Milli Elmlər Akademiyasının Birləşmiş İnformatika Problemləri İnstitutu ilə qurula bilər. Bu institut özünü bu texnologiyaların və onların əsasında hazırlanan həllərin ən qabaqcıl tərtibatçı və inteqratorlarından biri kimi təsdiq edib. Xüsusilə qeyd etmək istərdim ki, Belarus Respublikasında kənd təsərrüfatı yüksək səviyyədə inkişaf edib. Belarus Respublikasının Prezidenti bu texnologiyaların inkişafına və tətbiqinə mütəmadi olaraq xüsusi diqqət yetirir.<br /> Aleksandr Qriqoryeviç Lukaşenko həm dövlət, həm də özəl kənd təsərrüfatı müəssisələrinə mütəmadi səfərlər edir və bu sahədə tətbiq olunan bütün innovasiyaları diqqətlə izləyir. Prezidentimizin həyata keçirdiyi işlər sayəsində Belarus bu texnologiyalar sahəsində özünü o qədər yaxşı tanıdıb ki, bir çox ölkələrin liderləri bu sahədə tövsiyə və yardım üçün Belarusun təcrübəsinə müraciət edirlər. Bu baxımdan kənd təsərrüfatı sahəsində təcrübə mübadiləsi mühüm istiqamətlərdən biri ola bilər.<br /> Belarus Respublikasının Azərbaycan Respublikasındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri bundan əvvəl Belarus Respublikasının səhiyyə naziri vəzifəsində çalışıb və o, Belarus təbabətinin dünyanın ən güclü səhiyyə sistemlərindən biri olduğunu təsdiqləyə bilər. Biz müxtəlif xəstəliklərlə, onkoloji xəstəliklərdən tutmuş müxtəlif autoimmun xəstəliklərə qədər mübarizə aparmaq üçün daim yeni texnologiyalar tətbiq edirik. İnstitutlarımız öz fəaliyyətlərini daim əlaqələndirir, ayrı-ayrı xəstə qruplarının müalicəsi üçün yeni üsullar axtarır və dünya təcrübəsini öyrənirlər. Eyni zamanda, Belarus Milli Elmlər Akademiyasının çox güclü Genetika İnstitutuna sahibik. Buna görə də səhiyyə sahəsində təcrübə mübadiləsinə xüsusi diqqət yetirməyi məqsədəuyğun hesab edirəm. Qeyd etdiyim kimi, bizdə çox güclü sənaye də mövcuddur. Bu sahədə də qabaqcıl institutlarımız arasında əlaqələri və təcrübə mübadiləsini gücləndirmək vacibdir.</p>
<p><img alt="“Süni intellekt texnologiyaları sahəsində Azərbaycan və Belarus arasında əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar var”" src="https://planetinfo.az/uploads/posts/2026-10/1791278904_whatsapp-image-2026-10-uuu06-at-11_09_45.jpeg" title="“Süni intellekt texnologiyaları sahəsində Azərbaycan və Belarus arasında əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar var”" /></p>
<p><br /> <strong>– İnnovasiya sahəsində fəaliyyət göstərən iki ölkənin sahibkarları və təşkilatları arasında birgə layihələrin həyata keçirilməsi üçün hansı imkanlar mövcuddur?</strong><br /> – Bu istiqamətdə hər iki ölkənin hökumətlərinin fəaliyyətini xüsusi qeyd etmək istərdim. Dövlətlərin təqdim etdiyi yardım və güzəştlərdən istifadə etməklə inkişaf etmək üçün kifayət qədər imkanlar mövcuddur. Məsələn, Belarus Respublikasında İT məhsullarının inkişafı ilə məşğul olan hər bir şirkət xüsusi vergi rejiminin tətbiq olunduğu Yüksək Texnologiyalar Parkının üzvü olmaq hüququna malikdir. Mənim bildiyimə görə, Azərbaycan Respublikasında da belə xüsusi iqtisadi zonalar mövcuddur. Başqa sözlə, imkanlar kifayət qədərdir. Əsas məsələ bu istiqamətdə ilk addımı atmaqdır.</p>
<p><img alt="“Süni intellekt texnologiyaları sahəsində Azərbaycan və Belarus arasında əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar var”" src="https://planetinfo.az/uploads/posts/2026-10/1791278844_whatsapp-image-20aa26-10-06-at-11_09_46.jpeg" title="“Süni intellekt texnologiyaları sahəsində Azərbaycan və Belarus arasında əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar var”" /></p>
<p><br /> <strong>– Azərbaycan və Belarus arasında qeyri-hökumət təşkilatları, KİV-lər və biznes strukturları səviyyəsində əlaqələrin genişləndirilməsi üçün, sizin fikrinizcə, hansı yeni platformalar yaradıla bilər?</strong><br /> – Biz qardaş xalqlarımız arasında artıq formalaşmış münasibətləri daim möhkəmləndirməli və unutmamalıyıq ki, Liderlərimizin dostluğu qardaşlıq prinsipləri, qarşılıqlı hörmət, dəstək, açıqlıq, bərabərlik və məqsədəuyğunluq üzərində qurulub. Biz artıq əldə etdiyimiz bütün nailiyyətləri unutmamalı və illər ərzində formalaşdırdığımız iqtisadi potensialı daha da gücləndirməliyik. İstərdim ki, gəncləri ölkələrimiz arasında inteqrasiya prosesinə maksimum dərəcədə cəlb edək və elmi təcrübə mübadiləsini mümkün qədər genişləndirək. Məncə, Azərbaycan Respublikasının süni intellekt həllərinin inkişafına və tətbiqinə nəzarət məsələsinə xüsusi diqqət yetirməsi olduqca müsbət addım olardı. Əhəmiyyətli addımlardan biri Belarus Respublikasının bu sahədəki təcrübəsinin Azərbaycan Respublikasının neft-kimya kompleksində tətbiqinə imkan yaradılması ola bilər. Platformalardan biri, məsələn, iki ölkənin real iqtisadi sektorunda süni intellekt texnologiyalarının tətbiqindən bəhs edən və müsbət və ya mənfi tendensiyaların müqayisəli təhlilini aparan birgə informasiya platforması ola bilər. Belarus Dövlət Universiteti və ya Bakı Dövlət Universitetinin bazasında birgə institutun yaradılması da mümkündür. Bundan əlavə, müxtəlif xəstəliklərin müalicəsinə innovativ texnologiyaların tətbiqi ilə bağlı yanaşmaları əks etdirən vahid tibbi platforma yaratmaq olar. Yəni platformaların sayı kifayət qədər çox ola bilər. Əsas məsələ tarixi yaddaşımızın bizə diktə etdiyi həqiqəti unutmamaqdır: qardaş xalqlarımız arasında dostluq bütün çətinliklərə və xaricdən göstərilən təzyiqlərə baxmayaraq, ildən-ilə daha da möhkəmlənməlidir.<br /> Biz Prezident İlham Əliyev və Prezident Aleksandr Lukaşenko arasında formalaşmış dostluğun yaratdığı müsbət tendensiyaların gələcəkdə də qorunub saxlanılmasına və daha da inkişaf etdirilməsinə çalışmalıyıq.</p>
]]><p> 1993-cü ildə Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilməsi ölkənin siyasi tarixində dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir. Məhz həmin dövrdə dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi, siyasi sabitliyin təmin olunması və Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi inkişafının əsaslarının yaradılması istiqamətində mühüm addımlar atıldı. Bu baxımdan, çıxışda Heydər Əliyev siyasi irsinin xüsusi vurğulanması təsadüfi deyil. Azərbaycan dövlətçiliyinin möhkəm təməlləri və ölkənin milli maraqlara əsaslanan inkişaf strategiyası məhz bu irslə əlaqələndirilir.</p>
<p> Azərbaycanın 2020-ci ildə Vətən müharibəsində əldə etdiyi Zəfər ölkənin müasir tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Uzun illər davam edən işğala son qoyulması Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində həlledici nəticə yaratdı. Çıxışda vurğulandığı kimi, Zəfərdən sonra qarşıya qoyulan əsas məqsədlərdən biri ərazi bütövlüyünün tam bərpası idi. Bu yanaşma Azərbaycanın postmüharibə dövründə həyata keçirdiyi siyasətin əsas istiqamətlərindən birini təşkil edir. Əldə olunan hərbi-siyasi nəticələr Azərbaycanın regiondakı mövqeyini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməklə yanaşı, ölkənin qarşısında yeni vəzifələr də yaradıb. Qarşıdakı dövrdə azad edilmiş ərazilərin bərpası, təhlükəsizliyin təmin edilməsi, insanların doğma torpaqlarına qayıdışı və həmin ərazilərin iqtisadi potensialının reallaşdırılması əsas prioritetlər sırasında yer alır.</p>
<p>Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqət çəkən əsas məsələlərdən biri Azərbaycanın hərbi gücünün daha da artırılması ilə bağlı fikirlər oldu. Qazanılmış Zəfər Azərbaycanın müdafiə qabiliyyətinin yüksək səviyyədə olduğunu nümayiş etdirsə də, müasir dünyada təhlükəsizlik mühitinin sürətlə dəyişməsi dövlətləri daim hazırlıqlı olmağa vadar edir. Bu baxımdan hərbi potensialın gücləndirilməsi yalnız müharibəyə hazırlıq məsələsi deyil, eyni zamanda ölkənin milli təhlükəsizliyinin və suverenliyinin etibarlı təminatının mühüm şərtidir. Müasir dövrdə hərbi güc anlayışı yalnız canlı qüvvə və silah-sursatla məhdudlaşmır. Yeni texnologiyaların tətbiqi, müdafiə sənayesinin inkişafı, peşəkar hərbi kadrların hazırlanması, kəşfiyyat və informasiya imkanlarının genişləndirilməsi də dövlətin müdafiə potensialının mühüm elementləridir. Azərbaycanın son illərdə bu istiqamətdə həyata keçirdiyi siyasət ölkənin təhlükəsizlik imkanlarının genişləndirilməsinə xidmət edir.</p>
<p> Qurultayda Azərbaycanın xarici siyasət kursuna da geniş yer ayrıldı. Çıxışda qeyd olundu ki, Azərbaycan müxtəlif siyasi və geosiyasi qütblərlə münasibətlər quraraq öz milli maraqlarını müdafiə edən müstəqil xarici siyasət həyata keçirir. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində geosiyasi qarşıdurmaların artdığı, dövlətlər arasında münasibətlərin mürəkkəbləşdiyi bir şəraitdə müxtəlif tərəflərlə dialoq qurmaq xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın xarici siyasətində əsas xüsusiyyətlərdən biri də məhz müxtəlif ölkələrlə qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əlaqələrin inkişaf etdirilməsidir. Azərbaycanın yerləşdiyi coğrafi mövqe də bu siyasətin əhəmiyyətini artırır. Ölkə Şərqlə Qərb, Şimalla Cənub arasında mühüm nəqliyyat və enerji qovşaqlarından birinə çevrilməkdədir. Bu amil Azərbaycanın beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirir və onun regional proseslərdə rolunu artırır. Eyni zamanda Bakı müxtəlif beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməklə fərqli mövqelərə malik dövlətlər arasında dialoq üçün platforma rolunu da oynayır. Bir-biri ilə ciddi fikir ayrılıqları yaşayan ölkələrin nümayəndələrinin Azərbaycanda keçirilən beynəlxalq tədbirlər çərçivəsində görüşməsi ölkənin diplomatik imkanlarının göstəricilərindən biri kimi təqdim olunur.</p>
<p> Çıxışın mühüm istiqamətlərindən biri də milli birlik və cəmiyyətin vahid mövqeyinin dövlət üçün yaratdığı güclə bağlı idi. Azərbaycanın son illərdə əldə etdiyi nəticələrdə xalq-dövlət birliyinin mühüm rol oynadığı vurğulanır. Ərazi bütövlüyünün bərpası kimi strateji məqsədin reallaşdırılması cəmiyyətin böyük hissəsinin ortaq milli məqsəd ətrafında birləşməsinin əhəmiyyətini göstərdi. Dövlətin qarşısında duran yeni vəzifələrin həyata keçirilməsi üçün də bu həmrəyliyin qorunması vacib amillərdən biridir. Siyasi sabitlik, milli həmrəylik və dövlət institutlarının səmərəli fəaliyyəti Azərbaycanın inkişaf strategiyasının mühüm dayaqları kimi çıxış edir.</p>
<p> Bu gün Azərbaycan qarşısında dayanan vəzifələr əvvəlki dövrlərdən müəyyən mənada fərqlənir. Əgər əvvəlki mərhələdə əsas məqsədlərdən biri ərazi bütövlüyünün bərpası idisə, hazırkı mərhələdə əldə olunmuş nəticələrin möhkəmləndirilməsi və yeni inkişaf modelinin formalaşdırılması daha böyük əhəmiyyət kəsb edir. Azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulması, dayanıqlı iqtisadi inkişafın təmin olunması, nəqliyyat və enerji layihələrinin genişləndirilməsi, müasir texnologiyaların tətbiqi və insan kapitalının inkişafı Azərbaycanın gələcək gündəliyinin əsas istiqamətləri sırasındadır. Bununla yanaşı, dünyada gedən sürətli dəyişikliklər Azərbaycanı xarici və təhlükəsizlik siyasətində çevik olmağa vadar edir. Buna görə də müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi, beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi və milli maraqların qətiyyətlə müdafiəsi qarşıdakı dövrdə də aktuallığını qoruyacaq.</p>
<p> Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayında səslənən fikirlər Azərbaycanın keçdiyi tarixi yolu, əldə etdiyi nailiyyətləri və qarşıdakı hədəfləri bir bütöv strategiya çərçivəsində təqdim edir. Çıxışda tarixi yaddaşla müasir dövlətçilik, Vətən müharibəsində qazanılmış Zəfərlə yeni inkişaf mərhələsi, hərbi qüdrətlə diplomatik imkanlar arasında qarşılıqlı əlaqə ön plana çıxarılır. Azərbaycanın qarşısında duran əsas məqsəd əldə edilmiş siyasi və hərbi nəticələri dayanıqlı inkişaf, təhlükəsizlik və beynəlxalq mövqelərin daha da möhkəmləndirilməsi ilə tamamlamadır. Bu baxımdan qurultayda səsləndirilən mesajlar ölkənin gələcək fəaliyyət istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm siyasi əhəmiyyət daşıyır.</p>
<p> Güclü dövlət, milli birlik, müstəqil xarici siyasət və etibarlı müdafiə sistemi Azərbaycanın qarşıdakı mərhələdə də əsas strateji dayaqları olaraq qalır.</p>
<p> </p>
<p> </p>
<p><strong>Kamal Paşazadə,</strong></p>
<p><strong> Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi</strong></p>
<p><strong> </strong></p>
]]><p><strong>Nizami Novruzov,<br /> texnika üzrə fəlsəfə doktoru</strong></p>
]]><p>Milli Hidrometeorologiya Xidməti oktyabrın 6-sı saat 9:00-a olan faktiki hava barədə məlumat yayıb.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, məlumata görə, ölkə ərazisində hava şəraiti əsasən yağmursuz keçib, lakin gecə və səhər bəzi şərq rayonlarında arabir yağış yağıb. Düşən yağıntının miqdarı Astarada 7, Cəlilabad, Lənkəran, Lerikdə 5, Salyan, Neftçalada 2, Biləsuvar, Quba, Sabirabad, Zərdab, Hacıqabul, eyni zamanda, Bakıda və Abşeron yarımadasında 1 mm-dək qeydə alınıb.</p>
]]><p>“Azərkosmos” Türkiyənin Antalya şəhərində keçirilən 77-ci Beynəlxalq Astronavtika Konqresində iştirak edir.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, bu il “Dünyanın daha çox kosmosa ehtiyacı var” mövzusunda təşkil edilən tədbirdə müxtəlif ölkələrdən alimlər, mühəndislər, sahibkarlar, akademiklər və tələbələr bir araya gələrək kosmos tədqiqatlarının gələcəyi ilə bağlı fikir mübadiləsi aparırlar. Konqres çərçivəsində kosmosun dayanıqlı inkişafı, beynəlxalq əməkdaşlıq, innovativ texnologiyalar və kosmosun cəmiyyət üçün strateji rolu müzakirə olunur.</p>
<p>“Azərkosmos”un İdarə Heyətinin sədri vəzifəsini icra edən Dunay Bədirxanov tədbir çərçivəsində keçirilən 3-cü Qlobal Kosmik Liderlər Sammitində çıxış edib. Çıxış zamanı kosmik texnologiyaların iqlim dəyişiklikləri, təbii fəlakətlər, ərzaq və su təhlükəsizliyi, ətraf mühitin deqradasiyası və sürətli urbanizasiya kimi qlobal çağırışların həllində əhəmiyyəti vurğulanıb.</p>
<p>Dunay Bədirxanov bildirib ki, kosmik fəaliyyətlərin uğurunun ən mühüm göstəricilərindən biri onun Yer üzündə yaratdığı müsbət təsirdir. Bu baxımdan, peyk məlumatlarının vaxtında, etibarlı və qərarvermə üçün əlçatan məlumata çevrilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.</p>
<p>Çıxış zamanı “Azərkosmos”un Yerin müşahidəsi və coğrafi informasiya sistemləri (GIS) imkanları barədə məlumat verilib. Qeyd olunub ki, peyk təsvirlərinin qabaqcıl analitika və süni intellektlə inteqrasiyası fəlakətlərdən əvvəl, fəlakət zamanı və sonrasında daha sürətli və əsaslandırılmış qərarların qəbul edilməsinə imkan yaradır. Bu imkanlar kənd təsərrüfatı, ətraf mühitin monitorinqi, infrastrukturun planlaşdırılması, fəlakət risklərinin idarə olunması və iqlim dayanıqlığının gücləndirilməsi kimi sahələrdə tətbiq olunur. Bu istiqamətdə “Azərkosmos”un hazırladığı rəqəmsal həllərdən, o cümlədən “FarmerApp”, “Platerra” və “WebGIS” kimi məhsullardan bəhs edilib.</p>
<p>Qlobal Kosmik Liderlər Sammiti dünyanın 50-dək ölkəsinin kosmik agentliklərinin liderlərini bir araya gətirərək təcrübə mübadiləsinə, innovativ layihələrin təqdimatına və gələcək əməkdaşlıq imkanlarının müzakirəsinə şərait yaradıb.</p>
<p>Bununla yanaşı, konqresdə “Azərkosmos”un nəzdində fəaliyyət göstərən KOSMİK Akademiyanın 80 nəfərlik Milli Elmi Komandası da təmsil olunur. Komanda üzvləri konqres çərçivəsində hazırladıqları elmi məqalələri təqdim edərək, elmi araşdırmalarını beynəlxalq auditoriya ilə bölüşürlər.</p>
<p>Qeyd edək ki, Azərbaycan 77-ci Beynəlxalq Astronavtika Konqresi çərçivəsində təqdim olunan elmi məqalələrin sayına görə 108 ölkə arasında ikinci yeri tutub. Ölkəmiz 814 elmi məqalə ilə dünyada ikinci yerdə qərarlaşıb.</p>
<p>Həmçinin tədbir çərçivəsində kosmik avadanlıqların yerüstü sınaqlarının həyata keçirilməsinə imkan verən “Azərkosmos”un mühəndisləri tərəfindən hazırlanmış termal-vakuum kamerasının (TVAC – Thermal Vacuum Chamber) texniki imkanları təqdim olunur.</p>
<p>77-ci Beynəlxalq Astronavtika Konqresi çərçivəsində keçirilən görüş və müzakirələr kosmik texnologiyaların dayanıqlı inkişafı, fəlakət risklərinin azaldılması və cəmiyyətin rifahının yüksəldilməsi istiqamətində tətbiq imkanlarının genişləndirilməsi baxımından mühüm platforma rolunu oynayır.</p>
]]><p>Fransa Prezidenti Emmanuel Makron və Almaniya Kansleri Fridrix Merts Avropa İttifaqının (Aİ) ticarət müdafiəsi mexanizmlərinin iki yeni hüquqi alətlə tamamlanmasını təklif ediblər.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə iki liderin Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula fon der Lyayenə ünvanladıqları məktubda bildirilib.</p>
<p>Makron və Merts təchizat zəncirlərində asılılıqların azaldılması məqsədilə diversifikasiya alətinin, eləcə də konkret ölkəyə qarşı əvvəlcədən yönəlməyən mexanizmin yaradılmasını istəyiblər.</p>
<p>Onların fikrincə, ikinci mexanizm üçüncü ölkələrin siyasi və ya iqtisadi vasitələrlə Aİ bazarında ədalətli rəqabət şərtlərini ciddi şəkildə pozduğu hallarda tətbiq oluna bilər.</p>
<p>Məktubda Aİ-nin mövcud ticarət müdafiəsi vasitələrinin artıq kifayət etmədiyi vurğulanır. Liderlər yeni mexanizmlərin daha çevik və bürokratik yükü az olan formada yaradılmasını təklif edirlər.</p>
<p>Makron və Merts, həmçinin Avropa ixracatçılarının üzləşdiyi gömrükdənkənar maneələrin aradan qaldırılmasını, Aİ standartlarına uyğun olmayan məhsulların bazara daxil olmasına qarşı nəzarətin gücləndirilməsini və Avropa sənayesinin rəqabət qabiliyyətinin artırılmasını vacib hesab edirlər.</p>
]]><p>Oktyabrın 5-də Qara dənizdə, Rumıniya sahilləri yaxınlığında “Royad Məmmədov” adlı xarici yük gəmisi dron hücumuna məruz qalıb.</p>
<p>Bu barədə AZƏRTAC-a Xarici İşlər Nazirliyinin Mətbuat xidməti idarəsindən məlumat verilib.</p>
<p>Bildirilib ki, hücum nəticəsində Azərbaycan vətəndaşı, gəminin kapitanı 1974-cü il təvəllüdlü Həsənov Rüstəm İsmayıl oğlu həlak olub. Digər vətəndaşımız 2002-ci il təvəllüdlü Süleymanzadə Məhəmməd Həmzə oğlu itkin düşüb. Hal-hazırda, müvafiq axtarış tədbirləri həyata keçirilir.</p>
<p>“Gəmi heyətində olan digər vətəndaşlarımız xilas edilib, onlardan 3 nəfəri xəstəxanaya yerləşdirilib.</p>
<p>Məsələ ilə bağlı Xarici İşlər Nazirliyi tərəfindən ölkəmizin diplomatik nümayəndəlikləri və aidiyyəti ölkələrin səlahiyyətli qurumları ilə birgə koordinasiya işləri aparılır.</p>
<p>Vətəndaşlarımıza zəruri tibbi və konsulluq dəstəyinin göstərilməsi, eləcə də həlak olan vətəndaşlarımızın cənazələrinin Vətənə gətirilməsi ilə bağlı müvafiq prosedurların həyata keçirilməsi istiqamətində zəruri tədbirlər görülür.</p>
<p>Həlak olan soydaşlarımızın ailələrinə və yaxınlarına dərin hüznlə başsağlığı verir, xəsarət alanların tezliklə sağalmasını arzulayırıq.</p>
<p>Bir daha, Azərbaycan vətəndaşlarına hərbi əməliyyatların getdiyi və təhlükəsizlik vəziyyətinin qeyri-sabit olduğu bölgələrə səfər etməkdən, bu ərazilərdə, eləcə də riskli marşrutlar üzrə hərəkət edən nəqliyyat vasitələrində, xüsusilə gəmilərdə əmək fəaliyyəti ilə məşğul olmaqdan çəkinməyə çağırış edirik”, - deyə XİN-in məlumatında qeyd olunub.</p>
]]><p>Moskva vilayətinə dron hücumları nəticəsində bir nəfər ölüb, altı yaralı var.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, regionun qubernatoru Andrey Vorobyov baş verən hadisəni açıqlayıb. O, Solneçnoqorsk rayonunun Radumlya kəndində 20 yaşlı bir kişinin öldüyünü bildirib.</p>
<p>Pokrovskoyedə qəlpə yaraları alan bir kişi isə xəstəxanaya aparılıb. İstrada Yadromino və Qorki şəhərlərinin iki sakini xəstəxanaya yerləşdirilib; onlardan biri əməliyyat olunacaq. Domodedovo rayonunun Lyaxovo kəndində də üç yaralıya tibbi yardım göstərilib.</p>
<p>Qubernatorun sözlərinə görə, hava hücumundan müdafiə qüvvələri və elektron müharibə sistemləri Moskva vilayətinin 16 rayonunda 185 dronu məhv edib.</p>
<p>İstrada on fərdi ev, yardımçı tikili və iki avtomobilə ziyan dəyib. Volokolamsk rayonunda daha bir ev zərər görüb. Domodedovo rayonunda fərdi evdə yanğın baş verib, Barıbinada isə bir ev dağılıb.</p>
<p>Moskva meri Sergey Sobyanin bildirib ki, 5 oktyabr saat 20:30-dan 6 oktyabr saat 05:00-dək Moskva bölgəsinə 650 dron hücum edib. Onun sözlərinə görə, onların əksəriyyəti şəhərdən kənarda məhv edilib, 105-i isə paytaxta yaxınlaşır. Merin sonrakı məlumatlarına görə, günün əvvəlindən bəri Moskvaya yaxınlaşan və vurulan dronların sayı 122-yə çatıb.</p>
<p>Bundan əlavə, TASS Avropa İttifaqının hava nəqliyyatı dispetçer xidmətlərində çalışan mənbəyə istinadla bildirib ki, Türkiyədən Moskvaya uçan dörd təyyarə Rusiya paytaxtının hava limanlarında məhdudiyyətlər səbəbindən geri qayıdıb.</p>
]]><p>“Sabah” basketbol klubu bu gün FIBA Çempionlar Liqasında mübarizəyə başlayacaq.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, Bakı təmsilçisi A qrupunda Litvanın “Ritas” (Vilnüs) komandası ilə üz-üzə gələcək.</p>
<p>Vilnüsdə gerçəkləşəcək görüş Bakı vaxtı ilə saat 19:30-da başlayacaq.</p>
<p>Qeyd edək ki, Lazar Spasiçin baş məşqçisi olduğu kollektiv növbəti oyununu oktyabrın 14-də Bakıda Türkiyə "Trabzonspor"una qarşı keçirəcək.</p>
]]><p dir="ltr"> </p>
<p><img src="https://barinajans.com/resimler/2026-10/4/759901758624421.webp" style="height:900px; width:540px" /></p>
<p>ŞEHİT OLAN CANLARIMIZIN AZİZ HATIRASINA LOKMA HAYRI</p>
<p>Karabağ’ın toprak bütünlüğü uğruna şehit olan canlarımız, İzmir’de düzenlenen anlamlı lokma hayrında dualarla anıldı.</p>
<p>Türkiye Azerbaycan Dernekleri Federasyonu ile İzmir Azerbaycan Kültür ve Dayanışma Derneği tarafından gerçekleştirilen hayır programında, şehitlerimizin aziz ruhları için lokmalar dağıtıldı, dualar edildi.</p>
<p><img src="https://barinajans.com/resimler/2026-10/4/1282191539001839.webp" style="height:492px; width:900px" /></p>
<p>BORNOVA VE KONAK’TA ŞEHİTLER İÇİN DUALAR EDİLDİ</p>
<p>Lokma hayrının ilk adresi 3 Ekim 2026 Cumartesi günü Bornova Merkez oldu. Program, 4 Ekim 2026 Pazar günü Konak Meydanı’nda devam etti.</p>
<p>Bornova ve Konak’ta gerçekleştirilen hayra vatandaşlar yoğun ilgi gösterdi. Kalabalık halk topluluğu, şehitlerimizin ruhları için yapılan hayra dualarıyla eşlik etti.</p>
<p>Dağıtılan her lokma, Karabağ uğruna şehit olan canlarımızın aziz hatırasına ithaf edildi.</p>
<p><img src="https://barinajans.com/resimler/2026-10/4/476561047193009.webp" style="height:676px; width:900px" /></p>
<p> </p>
<p><img src="https://barinajans.com/resimler/2026-10/4/468341614331933.webp" style="height:542px; width:900px" /></p>
<p> </p>
<p>TÜRKİYE VE AZERBAYCAN KARDEŞLİĞİ BİR KEZ DAHA GÖNÜLLERDE BULUŞTU</p>
<p>Anlamlı etkinlikte, Karabağ şehitlerinin unutulmadığı ve aziz hatıralarının yaşatılmaya devam edeceği vurgulandı.</p>
<p>İzmir’de gerçekleştirilen lokma hayrı, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki sarsılmaz kardeşliğin ve şehitlerimize duyulan vefanın güçlü bir göstergesi oldu.</p>
<p><img src="https://barinajans.com/resimler/2026-10/4/1256411939740788.webp" style="height:882px; width:863px" /></p>
<p>EŞREF TUNA’YA HAYIR İÇİN TEŞEKKÜR</p>
<p>Hayır programı, İzmir Azerbaycan Kültür ve Dayanışma Derneği Genel Başkanı Eşref TUNA’nın önderliğinde gerçekleştirildi.</p>
<p>Şehitlerimizin aziz hatırasını yaşatan ve böylesine anlamlı bir hayra öncülük eden İAKDD Genel Başkanı Eşref TUNA’ya teşekkür ve minnettarlık sunuldu.</p>
<p>Karabağ’da şehit olan canlarımız unutulmadı, unutulmayacak.</p>
<p>Ruhları şad, makamları âli olsun.</p>
<p> </p>
<h1>HASAN BARIN</h1>
]]><p><br /> Zenfira Nurullayeva, <br /> Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi<br /> </p>
]]><p>Lakin Cəbrayılın tarixində ağır və faciəli səhifələr də olmuşdur. 1993-cü il avqustun 23-də rayon Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. İşğaldan əvvəl Cəbrayıl rayonu bir şəhər, dörd qəsəbə və 92 kənddən ibarət olmuşdur. İşğal nəticəsində rayonun yaşayış məntəqələri, sosial və mədəni infrastrukturu dağıdılmış, minlərlə insan doğma yurd-yuvasından didərgin düşmüşdür. İşğal dövründə Cəbrayılın tarixi-mədəni irsinə də ciddi ziyan vurulmuş, çoxsaylı abidələr məhv edilmiş və ya dağıntıya məruz qalmışdır. </p>
<p>Cəbrayıl rayonunun işğalı yalnız ərazi itkisi deyil, həm də insanların öz doğma torpaqlarından məcburi köçürülməsi ilə nəticələnmişdir. Cəbrayıllı məcburi köçkünlər Azərbaycanın müxtəlif rayonlarında, çoxsaylı yaşayış məntəqələrində, eləcə də müxtəlif müvəqqəti məskunlaşma yerlərində yaşamağa məcbur olmuşlar. Bununla belə, illər ərzində cəbrayıllılar doğma torpaqlarına qayıdacaqları günə olan inamlarını qoruyub saxlamışlar. </p>
<p>Cəbrayılın azadlığı istiqamətində mühüm hadisələrdən biri 1994-cü il yanvarın 5-də Horadiz əməliyyatı zamanı Cocuq Mərcanlı kəndinin işğaldan azad edilməsi olmuşdur. Daha sonra 2016-cı ilin Aprel döyüşləri zamanı Lələtəpə yüksəkliyinin azad edilməsi Cəbrayıl istiqamətində strateji üstünlüyün əldə olunmasına imkan yaratmışdır. Cocuq Mərcanlının azad olunması və burada həyatın yenidən bərpa edilməsi sonrakı illərdə Böyük Qayıdış prosesinin mühüm başlanğıclarından birinə çevrilmişdir. </p>
<p>2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Cəbrayılın tarixində yeni və şərəfli mərhələnin başlanğıcını qoydu. Azərbaycan Ordusunun əks-hücum əməliyyatları nəticəsində rayonun kəndləri mərhələli şəkildə işğaldan azad edildi. 27 sentyabrda Böyük Mərcanlı və Nüzgar kəndlərinin, 3 oktyabrda Mehdili, Çaxırlı, Aşağı Maralyan, Şəybəy və Quycaq kəndlərinin azad edilməsindən sonra 4 oktyabr 2020-ci il Cəbrayıl şəhərinin tarixində əlamətdar günə çevrildi.</p>
<p>Məhz həmin gün Cəbrayıl şəhəri və rayonun Karxulu, Şükürbəyli, Çərəkən, Daşkəsən, Horovlu, Mahmudlu, Cəfərabad, Yuxarı Maralyan və Decal kəndləri işğaldan azad edildi. Beləliklə, 27 ildən sonra Cəbrayıl şəhəri Azərbaycan Respublikasının nəzarətinə qaytarıldı. Rayon ərazisində aparılan hərbi əməliyyatlar nəticəsində ümumilikdə Cəbrayıl şəhəri və 90 kənd işğaldan azad edildi. </p>
<p>Cəbrayıl əməliyyatı həm mürəkkəbliyi, həm də strateji əhəmiyyəti baxımından Vətən müharibəsinin mühüm mərhələlərindən biri olmuşdur. Düşmən tərəfindən rayon ərazisində bir neçə müdafiə xəttindən ibarət istehkamların yaradılmasına baxmayaraq, Azərbaycan Ordusunun şəxsi heyəti böyük qəhrəmanlıq və fədakarlıq nümayiş etdirərək bu müdafiə xətlərini yarmağa nail olmuşdur. Cəbrayılın azad edilməsi sonrakı hərbi əməliyyatların uğurla davam etdirilməsi üçün geniş imkanlar yaratmışdır. Cəbrayıldan sonra Azərbaycan Ordusunun Xocavənd rayonunun cənub kəndləri və Hadrut istiqamətində əməliyyatlar aparması, daha sonra Zəngilan, Qubadlı və Laçının cənub hissəsinin azad edilməsi üçün əlverişli şərait yaranmışdır. </p>
<p>Cəbrayılın azad olunması ilə rayonun tarixi simvollarından biri olan Xudafərin körpülərinin də Azərbaycan nəzarətinə qaytarılması xüsusi əhəmiyyət daşıdı. Qədim tarixə malik Xudafərin körpülərində Azərbaycan bayrağının dalğalanması xalqımızın milli yaddaşında mühüm tarixi hadisə kimi yer aldı. Cəbrayıl rayonunun azad edilməsinə görə şəxsi igidlik və şücaət göstərmiş hərbi qulluqçuların dövlət təltifləri ilə təltif olunması da bu şanlı mübarizənin qəhrəmanlarının xatirəsinin yaşadılmasına xidmət edir. </p>
<p>Cəbrayılın azad olunmasından sonra qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri doğma torpaqların yenidən qurulması, şəhər və kəndlərin müasir tələblərə uyğun bərpası, keçmiş məcburi köçkünlərin öz yurdlarına qaytarılması olmuşdur. Bu istiqamətdə genişmiqyaslı layihələr həyata keçirilməyə başlanmışdır.</p>
<p>2021-ci il oktyabrın 4-də Cəbrayıl rayonunda “Araz Vadisi İqtisadi Zonası” Sənaye Parkının yaradılması barədə qərar qəbul edilmişdir. 200 hektar ərazini əhatə edən sənaye parkının əsas fəaliyyət istiqamətlərinə logistika və ticarət mərkəzləri, anbar kompleksləri, satış obyektləri, TIR parkı, gömrük və digər xidmət sahələrinin yaradılması daxildir. Sənaye parkının fəaliyyəti Cəbrayılın gələcəkdə iqtisadi fəallıq və məşğulluq baxımından mühüm mərkəzlərdən birinə çevrilməsinə hesablanmışdır. Hazırda burada 20 sahibkarlıq subyekti rezident, 3 sahibkar isə qeyri-rezident kimi qeydiyyatdan keçmiş və 130-dan artıq iş yeri yaradılmışdır. </p>
<p>Cəbrayılın enerji infrastrukturu da yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoymuşdur. 2021-ci il oktyabrın 4-də “Cəbrayıl” yarımstansiyasının istifadəyə verilməsi rayonun enerji təminatının formalaşdırılması baxımından mühüm addım olmuşdur. Sonrakı mərhələdə günəş elektrik stansiyalarının yaradılması və yeni yarımstansiyaların istifadəyə verilməsi Cəbrayılın həm sosial-iqtisadi, həm də enerji potensialının inkişafına xidmət edir. </p>
<p>Rayonda yol-nəqliyyat infrastrukturunun yenilənməsi də diqqət mərkəzində saxlanılır. Horadiz-Cəbrayıl-Zəngilan-Ağbənd avtomobil yolu Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən mühüm yol layihələrindən biridir. Bu yol Cəbrayılın digər işğaldan azad edilmiş ərazilərlə nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi, iqtisadi fəallığın artırılması və yaşayış məntəqələrinin bir-biri ilə əlaqəsinin gücləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. </p>
<p>Cəbrayıl şəhərinin gələcək inkişafı üçün hazırlanmış Baş plan isə şəhərin müasir və dayanıqlı şəhərsalma prinsipləri əsasında yenidən qurulmasını nəzərdə tutur. “Cəbrayıl şəhərinin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş plan” 2023-cü il iyulun 25-də təsdiq edilmişdir. Planda şəhərin bərpasının mərhələli şəkildə həyata keçirilməsi, yaşayış, sosial və ictimai infrastrukturun yaradılması, müasir memarlıq həllərinin tətbiqi nəzərdə tutulur. 2040-cı ilədək Cəbrayıl şəhərində 15 minədək sakinin yaşaması proqnozlaşdırılır. </p>
<p>Cəbrayılın kəndlərinin də yenidən qurulması Böyük Qayıdış prosesinin mühüm istiqamətlərindən biridir. Böyük Mərcanlı, Karxulu, Sarıcallı, Maşanlı, Horovlu və Şükürbəyli kəndlərində yaşayış evlərinin, məktəblərin, uşaq bağçalarının, tibb və digər sosial obyektlərin inşası həyata keçirilir. Horovlu kəndinin birinci mərhələsində fərdi evlərlə yanaşı məktəb, körpələr evi-uşaq bağçası, inzibati bina, tibb məntəqəsi və idman-sağlamlıq mərkəzi kimi obyektlər yaradılmışdır. Şükürbəyli kəndində isə yaşayış evləri ilə yanaşı məktəb, musiqi məktəbi, uşaq bağçaları və tibb məntəqəsi inşa edilmişdir. </p>
<p>Böyük Qayıdış artıq Cəbrayıl üçün yalnız gələcək plan deyil, reallığa çevrilmiş prosesdir. 2024-cü il sentyabrın 26-da Cəbrayıl şəhərinə ilk köç karvanının yola salınması ilə şəhərə qayıdışın yeni mərhələsi başlanmışdır. 2026-cı il sentyabrın 28-nə olan məlumata əsasən, Cəbrayıl şəhərində 680 ailə, 2 974 nəfər, Horovlu kəndində 321 ailə, 1 326 nəfər, Şükürbəyli kəndində isə 599 ailə, 2 749 nəfər olmaqla, ümumilikdə 1 600 ailə və 7 022 nəfər məskunlaşmışdır. </p>
<p>Cəbrayıl şəhərində yaradılan yaşayış kompleksləri də Böyük Qayıdışın miqyasını göstərir. Birinci yaşayış kompleksi 7,9 hektar ərazidə salınmış, 33 yaşayış binasından və 712 mənzildən ibarət olmuşdur. Mənzillərin tam təmirli, zəruri məişət avadanlıqları və kommunal təminatla təhvil verilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Növbəti yaşayış komplekslərinin inşası ilə şəhərdə məskunlaşma imkanlarının daha da genişləndirilməsi planlaşdırılır. </p>
<p> </p>
<p>Cəbrayılın bərpası Azərbaycan dövlətinin işğaldan azad edilmiş ərazilərin dirçəldilməsi istiqamətində həyata keçirdiyi genişmiqyaslı fəaliyyətin mühüm hissəsidir. Şəhərdə və kəndlərdə aparılan tikinti-quruculuq işləri yalnız dağıdılmış binaların yenilənməsi ilə məhdudlaşmır. Burada müasir yaşayış məkanlarının, məktəblərin, səhiyyə müəssisələrinin, yolların, enerji və digər infrastruktur obyektlərinin yaradılması ilə yeni həyatın hərtərəfli təmin olunmasına yönəlmiş layihələr həyata keçirilir.</p>
<p>Bu prosesdə Cəbrayıl rayonuna dövlət başçısının mütəmadi səfərləri də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 2020-ci ilin noyabrından başlayaraq müxtəlif illərdə Cəbrayılda bir sıra mühüm infrastruktur layihələrinin təməli qoyulmuş, açılışlar keçirilmiş, yaşayış məhəllələrinin, sosial obyektlərin və sənaye müəssisələrinin yaradılması ilə bağlı tədbirlər həyata keçirilmişdir. 2026-cı il mayın 9-da Şükürbəyli kəndinin açılışı, burada məskunlaşan sakinlərlə görüş və Cəbrayıl rayonunun enerji infrastrukturu ilə bağlı layihələrin həyata keçirilməsi bu prosesin davamlı xarakter daşıdığını göstərir. </p>
<p>Cəbrayılın azad edilməsi ilə bağlı tarixi hadisənin əbədiləşdirilməsi məqsədilə 4 oktyabrın Cəbrayıl şəhəri günü kimi qeyd edilməsi də xüsusi məna daşıyır. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2023-cü il 31 iyul tarixli Sərəncamına əsasən işğaldan azad edilmiş ərazilər üzrə şəhər günləri təsis edilmiş və 4 oktyabr Cəbrayıl şəhəri günü kimi müəyyən edilmişdir. </p>
<p>4 Oktyabr – Cəbrayıl şəhəri günü xalqımızın yaddaşında həm tarixi Qələbənin, həm qəhrəmanlığın, həm də doğma torpaqlara qayıdışın rəmzi kimi yaşayır. Bu tarix Cəbrayılın 27 illik işğaldan sonra azad edilməsini, şəhidlərimizin qanı bahasına qazanılmış Zəfəri və doğma torpaqlarda həyatın yenidən qurulmasını özündə birləşdirir.</p>
<p>Bu gün Cəbrayılın simasında keçmişlə gələcək bir-birinə qovuşur. Bir tərəfdə işğal illərinin ağrılı xatirələri, dağıdılmış tarixi-mədəni irs və doğma yurd həsrəti, digər tərəfdə isə yeni salınan şəhər və kəndlər, qurulan sosial infrastruktur, fəaliyyət göstərən sənaye və enerji layihələri, öz doğma torpaqlarına qayıdan sakinlər dayanır. Cəbrayılın dirçəlişi Böyük Qayıdışın real təcəssümlərindən biri kimi Azərbaycanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirdiyi bərpa-quruculuq prosesinin mühüm səhifəsini təşkil edir.</p>
<p>4 Oktyabr Cəbrayıl üçün təkcə bir tarix deyil. Bu gün azadlığın, Zəfərin, qayıdışın və yenidən doğuluşun rəmzidir.</p>
<p> </p>
<p><strong>Asif Cümşüdov, Vətən Müharibəsi iştirakçısı-“Tərəqqi” medalı təltifçisi</strong></p>
]]><p style="text-align:justify"> </p>
<p style="text-align:justify"> Azərbaycanın müstəqillik tarixində elə mühüm siyasi hadisələr vardır ki, onların əhəmiyyəti yalnız baş verdiyi dövrlə məhdudlaşmır, sonrakı nəsillərin taleyinə və dövlətin inkişaf istiqamətinə də təsir göstərir. 3 oktyabr 1993-cü il Azərbaycan xalqının müasir tarixində mühüm siyasi hadisə kimi yadda qalmışdır. Həmin gün keçirilmiş prezident seçkilərində xalqın mütləq əksəriyyətinin səsini qazanan Ulu Öndər Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilmişdir. Oktyabrın 10-da isə dövlətə və xalqa sədaqət andı içərək prezidentlik fəaliyyətinə başlamışdır. Bu hadisə Azərbaycanın mürəkkəb ictimai-siyasi proseslərdən keçdiyi bir dövrə təsadüf edirdi.</p>
<p style="text-align:justify">1991–1993-cü illər Azərbaycanın müstəqilliyinin ilk illəri kimi tarixə düşsə də, həmin dövr ölkədə siyasi və iqtisadi böhran, idarəetmədə ciddi problemlər, ictimai-siyasi qarşıdurmalar və sabitliyin pozulması ilə müşayiət olunurdu. Belə bir şəraitdə Ulu Öndər Heydər Əliyevin ölkə rəhbərliyinə qayıdışı Azərbaycanın sonrakı inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsində mühüm rol oynadı.</p>
<p style="text-align:justify">Ümummilli lider Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətinin əsas istiqamətlərindən biri Azərbaycanın dövlətçilik ənənələrinin qorunması və möhkəmləndirilməsi olmuşdur. Onun rəhbərliyi dövründə dövlət institutlarının formalaşdırılması, qanunvericilik bazasının təkmilləşdirilməsi, siyasi və iqtisadi sabitliyin təmin edilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır. 1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi müstəqil dövlət quruculuğunun mühüm mərhələlərindən biri olmuşdur. Konstitusiya dövlət hakimiyyətinin əsaslarını, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarını, demokratik dövlət quruculuğunun fundamental prinsiplərini müəyyənləşdirmişdir. Ümummilli lider Heydər Əliyevin demokratik dövlət quruculuğuna münasibəti onun müxtəlif çıxışlarında da aydın ifadə olunmuşdur. 12 noyabr Konstitusiya Günü münasibətilə Azərbaycan xalqına müraciətində, 11 noyabr 2000-ci ildə söylədiyi fikirlərdən biri bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır: “Demokratiya bizim üçün xaricdən gətirilmə bir dəyər deyildir, bu, Azərbaycan xalqının öz istəyidir, onun özünün müəyyən etdiyi, getmək istədiyi yoldur”. Bu fikir demokratik dəyərlərin Azərbaycan dövlətçiliyinin inkişafında mühüm yer tutduğunu göstərməklə yanaşı, ölkənin demokratik inkişafının milli iradə və xalqın seçimi əsasında həyata keçirilməsinin vacibliyini ifadə edir. Konstitusiyanın qəbul edilməsi də müstəqil Azərbaycanın hüquqi və demokratik dövlət quruculuğu yolunda mühüm addım olmuşdur.</p>
<p style="text-align:justify">Ümummilli lider Heydər Əliyevin prezidentliyi dövründə Azərbaycanın iqtisadi inkişafında mühüm dönüş yaradan layihələrdən biri 1994-cü il sentyabrın 20-də imzalanmış “Əsrin müqaviləsi” olmuşdur. Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı neft yataqlarının işlənməsinə dair bu saziş ölkənin enerji strategiyasının əsasını qoymuş və Azərbaycanın dünya enerji bazarında mövqeyinin güclənməsinə imkan yaratmışdır. Sonrakı illərdə Bakı–Tbilisi–Ceyhan əsas ixrac neft kəməri kimi regional və beynəlxalq əhəmiyyətli layihələrin reallaşdırılması Azərbaycanın enerji siyasətinin mühüm nəticələrindən biri olmuşdur.</p>
<p style="text-align:justify">Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi dövlətçilik strategiyası onun siyasi fəaliyyətinin başa çatmasından sonra da Azərbaycanın ictimai-siyasi və iqtisadi həyatında öz əhəmiyyətini qoruyub saxlamışdır. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə bu siyasi kurs yeni dövrün çağırışlarına uyğun şəkildə davam etdirilmiş, dövlət idarəçiliyi, iqtisadi inkişaf, sosial siyasət, enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat infrastrukturu və beynəlxalq münasibətlər sahələrində yeni layihələr həyata keçirilmişdir. Prezident İlham Əliyevin prezidentliyi dövründə Azərbaycanın iqtisadi potensialının artırılması və qeyri-neft sektorunun inkişaf etdirilməsi əsas istiqamətlərdən birinə çevrilmişdir. Regionların sosial-iqtisadi inkişafı, infrastrukturun yenilənməsi, sahibkarlığın dəstəklənməsi, investisiyaların cəlb edilməsi və məşğulluğun artırılması istiqamətində tədbirlər həyata keçirilmişdir.</p>
<p style="text-align:justify">Ümummilli lider Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu enerji strategiyası da yeni layihələrlə davam etdirilmişdir. Cənub Qaz Dəhlizi, TANAP və TAP kimi layihələr Azərbaycanın enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara çıxarılması və ölkənin regional enerji təhlükəsizliyində rolunun genişlənməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşımışdır.</p>
<p style="text-align:justify">Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi kursunun əsas istiqamətlərindən biri güclü dövlətçilik ənənələrinin formalaşdırılması idi. Prezident İlham Əliyevin fəaliyyətində də dövlət institutlarının təkmilləşdirilməsi, idarəetmənin müasirləşdirilməsi və dövlət xidmətlərinin vətəndaşlara daha əlçatan olması istiqamətində islahatlara diqqət yetirilmişdir. “ASAN xidmət” modelinin yaradılması, elektron xidmətlərin genişləndirilməsi və rəqəmsal idarəetmənin inkişafı bu prosesin mühüm nümunələrindəndir.</p>
<p style="text-align:justify">Ulu Öndər Heydər Əliyevin xarici siyasət konsepsiyasında Azərbaycanın milli maraqlarının qorunması, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığın genişləndirilməsi və ölkənin dünya birliyində mövqeyinin möhkəmləndirilməsi mühüm yer tuturdu. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə Azərbaycan beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığını genişləndirmiş və müxtəlif regional və qlobal təşəbbüslərdə iştirak etmişdir. Azərbaycanın 2011–2012-ci illərdə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qeyri-daimi üzvü seçilməsi ölkənin beynəlxalq diplomatik fəaliyyətində mühüm hadisələrdən biri olmuşdur.</p>
<p style="text-align:justify">Prezident İlham Əliyevin dövlət siyasətində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin təmin edilməsi məsələsi mühüm yer tutmuşdur. 2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük müharibədən sonra Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün böyük hissəsinin bərpası ölkənin müasir tarixində mühüm hadisə olmuşdur. 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilmiş tədbirlərdən sonra isə Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət suverenliyinin bərpası ilə bağlı yeni mərhələ başlanmışdır. Hazırda Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri aparılır, yeni yaşayış məntəqələri salınır, yol və digər infrastruktur layihələri həyata keçirilir. Keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışının təmin edilməsi dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biridir.</p>
<p style="text-align:justify">Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi irsində azərbaycançılıq ideyası xüsusi yer tutur. Azərbaycançılıq xalqın milli birliyini, dövlətçilik şüurunu və milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasını ifadə edən mühüm ideoloji istiqamət kimi formalaşmışdır.</p>
<p style="text-align:justify">Prezident İlham Əliyevin siyasətində də Azərbaycan dilinin, milli-mədəni irsin, tarixi abidələrin və milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasına diqqət yetirilmiş, Azərbaycanın tarixinin və mədəniyyətinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması istiqamətində layihələr həyata keçirilmişdir.</p>
<p style="text-align:justify">Ümummilli lider Heydər Əliyevin 3 oktyabr 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilməsi ölkənin müasir dövlətçilik tarixində mühüm mərhələnin başlanğıcı olmuşdur. Sonrakı illərdə onun rəhbərliyi ilə dövlət quruculuğunun əsasları möhkəmləndirilmiş, Konstitusiya qəbul edilmiş, siyasi və iqtisadi islahatlara başlanılmış, Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin gücləndirilməsi və enerji strategiyasının formalaşdırılması istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır.</p>
<p style="text-align:justify"> Ümummilli lider Heydər Əliyev siyasi kursunun Prezident İlham Əliyev tərəfindən davam etdirilməsi isə müasir dövrün çağırışlarına uyğun olaraq dövlətçilik, iqtisadi inkişaf, enerji və nəqliyyat siyasəti, sosial rifah, beynəlxalq əməkdaşlıq və ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi istiqamətlərində yeni mərhələ ilə müşayiət olunmuşdur. Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlətçilik irsi və siyasi baxışları Azərbaycanın müasir inkişaf tarixinin mühüm tərkib hissəsini təşkil edir. Bu irsin öyrənilməsi ölkənin müstəqillik tarixinin, dövlət quruculuğu prosesinin və müasir inkişaf istiqamətlərinin daha dərindən dərk edilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.</p>
<p style="text-align:justify"> </p>
<p style="text-align:justify"> </p>
<p style="text-align:justify"><strong>Aybəniz Rüstəmova, </strong></p>
<p style="text-align:justify"><strong>tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent</strong></p>
<p style="text-align:justify"> </p>
<p style="text-align:justify"> </p>
<p style="text-align:justify"> </p>
<p style="text-align:justify"> </p>
<p style="text-align:justify"> </p>
]]><p>1993-cü ilin 03 oktyabrında keçirilən seçkilərdə Heydər Əliyevin prezident seçilməsi ilə Azərbaycan xalqı dövlət müstəqilliyinin əbədi və dönməz olacağına əminlik qazandı. Heydər Əliyev dövlətə və xalqa sədaqət andı içərək ölkəni vətəndaş müharibəsi təhlükəsindən xilas etdi, daxili siyasi sabitliyi təmin etdi və müstəqilliyin qorunması naminə qətiyyətli addımlar atdı. Onun siyasi iradəsi nəticəsində qanunsuz silahlı dəstələr zərərsizləşdirildi, dövlət çevrilişi cəhdlərinin qarşısı alındı, ordu quruculuğu prosesinə start verildi.</p>
<p> Bu mərhələdə Ümummilli Liderin əsas prioritetlərindən biri Azərbaycanın hüquqi, siyasi və iqtisadi suverenliyini təmin etmək oldu. Heydər Əliyevin rəhbərliyi altında dövlətin əsas təsisatları yaradıldı, milli Konstitusiyanın qəbulu ilə hüquqi baza formalaşdırıldı, demokratik dövlət quruculuğu prosesi sürətləndirildi.</p>
<p>1991-1993-cü illərdə ölkədə hökm sürən siyasi böhran və idarəetmədə səriştəsizlik Azərbaycanı parçalanma həddinə gətirmişdi. Xalqın çağırışı ilə hakimiyyətə qayıdan Heydər Əliyev öz xilaskarlıq missiyasını böyük qətiyyətlə yerinə yetirdi. O, həyatını təhlükə altına qoyaraq Gəncədə baş verən qiyamın qarşısını aldı, dövlətçiliyin dağılmasına imkan vermədi.</p>
<p> Heydər Əliyev sadəcə siyasi lider deyil, həm də milli həmrəyliyi təmin edən tarixi şəxsiyyət idi. O, xalqın etimadını qazanaraq müstəqilliyin qorunmasında yeganə ümid ünvanına çevrildi. Millətin məhəbbəti və dəstəyi sayəsində Heydər Əliyev Azərbaycanı xaosdan çıxararaq sabitlik və inkişaf yoluna yönəltdi.</p>
<p> Heydər Əliyevin prezidentliyi dövründə formalaşan ən mühüm konsepsiyalardan biri Azərbaycançılıq ideologiyası oldu. Bu ideologiya yalnız ölkə daxilində yaşayan insanları deyil, həm də bütün dünya azərbaycanlılarını birləşdirən mənəvi-siyasi dayağa çevrildi. Ulu Öndərin müdrik siyasəti nəticəsində milli ruh yüksəldi, tarixi yaddaş bərpa olundu və azərbaycanlıların dünyada bir millət olaraq tanınması təmin edildi.</p>
<p>Heydər Əliyev həmçinin qlobal miqyasda balanslaşdırılmış siyasət yürütməklə Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunu gücləndirdi. Onun siyasi fenomeni müdrikliyi, praqmatik qərarları, yüksək natiqlik qabiliyyəti və uzaqgörənliyi ilə ölçülürdü.</p>
<p> Ulu Öndərin ən böyük xidmətlərindən biri Azərbaycanın iqtisadi inkişaf modelini müəyyənləşdirmək və xarici investisiya axınını təmin etmək oldu. 1994-cü ildə imzalanmış “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın dünya iqtisadi sisteminə inteqrasiyasının əsasını qoydu. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəməri kimi strateji layihələr ölkəmizin qlobal enerji xəritəsində mühüm yer tutmasına şərait yaratdı.</p>
<p>Heydər Əliyev eyni zamanda bazar iqtisadiyyatına keçid, sahibkarlığın inkişafı, sosialyönümlü iqtisadi islahatların həyata keçirilməsi sahəsində ardıcıl tədbirlər gördü. Bu model ölkənin dayanıqlı inkişafını təmin edərək, müstəqil Azərbaycanın iqtisadi sütunlarını möhkəmləndirdi.</p>
<p> Ulu Öndərin rəhbərliyi ilə 1995-ci ildə qəbul edilmiş Konstitusiya Azərbaycanın demokratik inkişaf yolunu müəyyənləşdirdi. Hakimiyyət bölgüsü, insan hüquqlarının təminatı, hüquqi dövlət və vətəndaş cəmiyyətinin formalaşdırılması kimi fundamental prinsiplər məhz bu dövrdə bərqərar edildi.</p>
<p>Heydər Əliyev senzuranı ləğv etdi, məhkəmə islahatları apardı, Ombudsman və Konstitusiya Məhkəməsi kimi institutlar yaratdı, ölüm hökmünü aradan qaldırdı. Hüquqi dövlət və siyasi mədəniyyətin inkişafı onun siyasi kursunun əsas istiqamətlərindən biri oldu.</p>
<p> Heydər Əliyevin balanslaşdırılmış xarici siyasəti Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə etibarlı tərəfdaş kimi tanınmasına gətirib çıxardı. O, Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həqiqətlərini dünya ictimaiyyətinə çatdırdı, beynəlxalq təşkilatlarda ölkəmizin mövqelərini möhkəmləndirdi. Azərbaycanın Avropa-Qafqaz-Asiya nəqliyyat dəhlizi, Böyük İpək yolu kimi qlobal layihələrdə iştirakı da məhz Ulu Öndərin uzaqgörən siyasətinin nəticəsi idi.</p>
<p> 3 oktyabr 1993-cü ildə Heydər Əliyevin prezident seçilməsi Azərbaycan tarixində dönüş nöqtəsi olmuşdur. O, xilaskarlıq missiyası ilə xalqı parçalanmadan xilas etmiş, müstəqil dövlətin əsaslarını möhkəmləndirmiş, sabitliyi təmin etmiş və Azərbaycanın inkişaf yolunu müəyyənləşdirmişdir.</p>
<p> Bu gün müstəqil Azərbaycan dövləti möhkəm bünövrələr üzərində dayanaraq, Heydər Əliyevin siyasi kursunu davam etdirir. Onun ideyaları, azərbaycançılıq məfkurəsi və dövlətçilik ənənələri xalqımız üçün əbədi yol göstərici olaraq qalmaqdadır.</p>
<p> </p>
<p><strong> Mönsüm Alışov, pedaqoji elmlər doktoru, professor</strong></p>
]]><p>Sentyabrda Avrozonada istehlak qiymətləri illik müqayisədə 3,8 faiz artıb.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, Avropa Statistika Bürosunun (“Eurostat”) yaydığı məlumatına görə, bu göstərici 2023-cü ilin sentyabr ayından bəri qeydə alınan ən yüksək səviyyədir.</p>
<p>Ekspertlərə görə, Avropa Mərkəzi Bankının faiz dərəcələrini daha da artıracağı ilə bağlı gözləntilər güclənib. Son qiymət təzyiqlərinin əsas hərəkətverici qüvvəsi enerji resurslarının qiymətinin artmasıdır.</p>
<p>Avropa Mərkəzi Bankının rəsmiləri yüksək əməkhaqqı tələbləri və artan korporativ qiymətlər kimi amillər vasitəsilə enerji şokunun iqtisadiyyata təsirinin qarşısını almaq istəyirlər. Bu ay faiz dərəcələrinin artırılması ilə bağlı gözləntilər azalsa da, faiz dərəcələrinin qarşıdakı dövrdə ən azı iki dəfə artırılacağı gözlənilir.</p>
]]><p>"Turan Tovuz"la yoldaşlıq oyunu üçün Bakıya gələn Türkiyənin "Fənərbağça" komandası Azərbaycanla bağlı paylaşım edib.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, İstanbul təmsilçisinin sosial şəbəkə hesablarında Azərbaycan və Türkiyənin bayraqları paylaşılıb.</p>
<p>Paylaşımda, həmçinin "Salam, qardaş, Can Azərbaycan!" sözləri yazılıb.</p>
<p>Qeyd edək ki, oktyabrın 3-də Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionunda keçiriləcək "Turan Tovuz" - "Fənərbağça" matçı saat 20:00-da başlayacaq.</p>
]]><p>İsrail ordusu Suriyanın cənubundakı Kuneytra əyalətində yerləşən silahsızlaşdırılmış zonaya artilleriya atəşi açıb.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə “Əl-Mayadeen” telekanalı məlumat yayıb.</p>
<p>Məlumata görə, Əl-Mantarah bəndi yaxınlığındakı əraziyə mərmi düşüb. Atəş nəticəsində sakinlər arasında itki qeydə alınmayıb.</p>
<p>Telekanalın məlumatına görə, İsrail hərbçiləri Maaria şəhərində də axtarış əməliyyatı keçirib və iki gənci saxlayıb.</p>
<p>Bildirilib ki, son sutka ərzində İsrailin Suriyanın cənubuna azı beş hücumu qeydə alınıb.</p>
]]><p>ABŞ Prezidenti Donald Trampın noyabr ayında Filippində keçiriləcək Cənub-Şərqi Asiya Dövlətləri Assosiasiyasının (ASEAN) sammitində iştirak etmək üçün Filippinə səfər etməsi planlaşdırılır.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə “South China Morning Post” (SCMP) mənbələrə istinadla məlumat yayıb.</p>
<p>Mənbələrin sözlərinə görə, Trampın sammitdə iştirakından sonra Filippin Prezidenti ilə ikitərəfli görüş keçirməsi nəzərdə tutulur.</p>
<p>Qəzet qeyd edir ki, səfər Vaşinqton və Pekinin Cənub-Şərqi Asiyada təsir uğrunda rəqabəti fonunda baş tutacaq.</p>
<p>Trampın noyabrda Çinin Şençjen şəhərində keçiriləcək APEC sammitində də iştirak edəcəyi və Çin Sədri Si Cinpinlə görüşəcəyi gözlənilir.</p>
]]><p>Bu gün Bakıda “Turan Tovuz” və Türkiyənin “Fənərbağça” komandaları arasında yoxlama oyunu keçiriləcək.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionunda təşkil olunacaq görüş saat 20:00-da başlayacaq.</p>
<p>Matçı Rəvan Həmzəzadə idarə edəcək. Qarşılaşmadan əldə olunan gəlir Qarabağ Dirçəliş Fonduna ianə ediləcək.</p>
<p>Qeyd edək ki, “Turan Tovuz” və “Fənərbağça” klubları daha əvvəl də qarşılaşıblar. Komandalar 1994-cü ildə UEFA Kubokunda üz-üzə gəliblər. Komandalar həmin il avqustun 9-da İstanbulda “Şükrü Saracoğlu” stadionunda, avqustun 23-də isə Sumqayıtdakı Mehdi Hüseynzadə adına stadionda üz-üzə gəliblər.</p>
<p>Beləliklə, “Turan Tovuz” və “Fənərbağça” 32 ildən sonra bu dəfə yoldaşlıq oyunu çərçivəsində yenidən qarşılaşacaq.</p>
]]><p>2025-ci ildə dünyada 6 milyona yaxın qaçqın uşaq məktəbə gedə bilməyib.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, bunu BMT Baş katibinin sözçüsü Stefan Dujarrik bildirib.</p>
<p>Onun sözlərinə görə, ötən il dünyada məktəb yaşında olan 13,1 milyon qaçqın uşağın 44 faizi təhsildən kənarda qalıb. Maliyyələşdirmənin azalması qaçqın uşaqların təhsilində əldə olunan irəliləyişə təhlükə yaradır.</p>
<p>Dujarrik qeyd edib ki, 2025-ci ildə qaçqınların ali təhsilə qəbul səviyyəsi rekord həddə - 11 faizə çatıb. Beləliklə, 450 mindən çox qaçqın ilk dəfə ali təhsil müəssisələrinə qəbul olunub.</p>
]]><p>Türk Dövlətləri Təşkilatının əsasını qoyan Naxçıvan Sazişinin 17-ci ildönümündə Türk Dövlətlərinin Əməkdaşlıq Gününü qürur və coşqu ilə qeyd edirik.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, bu ifadə Türkiyənin Xarici İşlər Nazirliyinin (XİN) 3 Oktyabr - Türk Dövlətlərinin Əməkdaşlıq Günü ilə bağlı açıqlamasında yer alıb.</p>
<p>“Ortaq tariximizdən, dilimizdən və qədim qardaşlıq bağlarımızdan aldığımız güclə türk dövlətlərinin malik olduğu insan, iqtisadi və strateji potensialı ortaq rifahımıza çevirməyə, əməkdaşlığımızı və inteqrasiyamızı daha yüksək səviyyələrə daşımaqda qətiyyətliyik.</p>
<p>Türk Əsrini birlik və həmrəylik içində qururuq”, - deyə açıqlamada bildirilir.</p>
]]><p>1993-cü il oktyabrın 3-ü Azərbaycan Respublikasının müasir tarixində mühüm tarixlərdən biri kimi qiymətləndirilir. Həmin gün keçirilmiş prezident seçkiləri nəticəsində Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilməsi ölkənin müstəqillik tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı olub. Bu dövrü səciyyələndirən əsas məsələlər dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi, ictimai-siyasi sabitliyin təmin edilməsi, iqtisadi islahatların həyata keçirilməsi və Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin gücləndirilməsi olub.</p>
<p>Bu sözləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Əlibala Məhərrəmzadə səsləndirib.</p>
<p>O bildirib ki, Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətinin mühüm istiqamətlərindən biri müstəqil dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi idi. 1990-cı illərin əvvəllərində ölkədə mövcud olan mürəkkəb siyasi və sosial-iqtisadi vəziyyət fonunda dövlət idarəçiliyinin sabitləşdirilməsi əsas vəzifələrdən birinə çevrilib. Onun hakimiyyətə qayıdışından sonra dövlətçilik institutlarının gücləndirilməsi, qanunun aliliyinin təmin edilməsi və idarəetmə sisteminin formalaşdırılması istiqamətində addımlar atıldı. Bu siyasətin mühüm hüquqi nəticələrindən biri 1995-ci il noyabrın 12-də Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi oldu. Konstitusiya demokratik, hüquqi və dünyəvi dövlət quruculuğunun hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirdi, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarını təsbit etdi və hakimiyyət bölgüsü prinsipini müəyyən etdi. Bununla da müstəqil Azərbaycanın dövlət quruculuğunun əsas hüquqi çərçivəsi formalaşdırıldı.</p>
<p>Deputat qeyd edib ki, Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlətçilik fəlsəfəsində azərbaycançılıq ideyası xüsusi yer tutur. Bu yanaşmada dövlətçilik, milli-mənəvi dəyərlər, milli kimlik və ümumbəşəri dəyərlərin vəhdəti əsas istiqamətlər kimi təqdim edilirdi. Dünya azərbaycanlılarının vahid milli ideya ətrafında birləşdirilməsi də bu siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri olub. 2001-ci ildə Dünya Azərbaycanlılarının I Qurultayının keçirilməsi bu baxımdan mühüm hadisə kimi qeyd olunur.</p>
<p>Əlibala Məhərrəmzadənin sözlərinə görə, 1990-cı illərdə Azərbaycanın iqtisadi inkişafında neft strategiyası da mühüm rol oynadı. 1994-cü il sentyabrın 20-də imzalanmış “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın enerji sektoruna xarici investisiyaların cəlb olunmasına və ölkənin dünya enerji bazarlarına inteqrasiyasına imkan yaratdı. Sonrakı illərdə Bakı-Novorossiysk, Bakı-Supsa və Bakı-Tbilisi-Ceyhan kimi enerji marşrutlarının inkişafı Azərbaycanın regional enerji və nəqliyyat layihələrində iştirakını genişləndirdi.</p>
<p>“1993-cü il oktyabrın 3-ü həm də müstəqil Azərbaycanın dövlətçilik tarixində yeni siyasi mərhələnin başlanğıcı kimi yadda qalıb. Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlətçilik irsi müasir Azərbaycan tarixinin öyrənilməsində mühüm mövzulardan biridir”, - deyə o vurğulayıb.</p>
]]><p>Oktyabrın 3-ü Türk Dövlətlərinin Əməkdaşlıq Günü kimi qeyd olunur.</p>
<p>Kanal20tv.az xəbər verir ki, bu barədə Azərbaycanın Xarici İşlər Nazirliyinin (XİN) rəsmi “Facebook” səhifəsində paylaşım edilib.</p>
<p>“Naxçıvan Sazişi ilə əsası qoyulan Türk Dövlətləri Təşkilatı ortaq kök, dil, tarix və mədəni dəyərlərlə bir-birinə bağlı olan türk dövlətləri arasında həmrəyliyin və strateji tərəfdaşlığın rəmzidir. Azərbaycan qardaş türk dövlətləri ilə birlikdə Türk dünyasının birliyinin möhkəmləndirilməsi, əməkdaşlığın genişləndirilməsi və ortaq gələcəyimizin daha da gücləndirilməsinə sadiqdir. Birliyimiz gücümüz, həmrəyliyimiz gələcəyimizdir!”, - deyə paylaşımda qeyd olunub.</p>
]]><p>2027-ci ilin yanvarın 1-dən mikro və ya kiçik sahibkarlıq subyekti olan və fərdi sahibkar kimi fəaliyyət göstərən startapların “Startap” şəhadətnaməsi aldığı tarixdən innovasiya fəaliyyətindən əldə etdikləri gəlirin gəlir və mənfəət vergisindən azad olma müddəti 3 ildən 7 ilə qaldırılır.</p>
<p>AZƏRTAC xəbər verir ki, bu, Milli Məclisin sentyabrın 30-da keçirilən iclasında müzakirəyə çıxarılan Vergi Məcəlləsinə təklif edilən dəyişiklikdə əksini tapıb.</p>
<p>Layihəyə əsasən, müəyyən edilmiş akkreditə olunmuş investor tərəfindən “Startap” şəhadətnaməsi və ya sənaye, yaxud texnologiyalar parkının qeydiyyat şəhadətnaməsini almış rezident hüquqi şəxslərin emissiya edilmiş səhmlərinin əldə edilməsi və ya əlavə maya qoyuluşu ilə iştirak paylarının əldə edilməsi üzrə investisiya məbləğləri 2027-ci il yanvarın 1-dən 10 il müddətinə aşağıdakı şərtlər daxilində fərdi sahibkarın vergi tutulan ümumi gəlirindən çıxılacaq.</p>
<p>Layihəyə görə, vergi ödəyiciləri tərəfindən innovasiya məhsulunun hazırlanması çərçivəsində bilavasitə aparılan, habelə “Startap” şəhadətnaməsi almış şəxslərə, sənaye və texnologiyalar parkının rezidentlərinə və ali təhsil və elmi-tədqiqat müəssisələrinə sifariş edilən elmi-tədqiqat, layihə-axtarış və təcrübə-konstruktor işlərinə nağdsız qaydada çəkilən əməliyyat xərcləri (əsas vəsaitlərin və qeyri-maddi aktivlərin alınması istisna olmaqla) 2027-ci il yanvarın 1-dən 10 il müddətinə 2,5 əmsal tətbiq edilməklə həmin hesabat ili üzrə vergi ödəyicisinin vergi tutulan gəlirindən çıxılacaq. Sifarişçi ilə elmi-tədqiqat, layihə-axtarış və təcrübə-konstruktor işlərini icra edən şəxsin qarşılıqlı surətdə asılı olan şəxslər olduğu hallarda, həmin şəxslər arasında həyata keçirilən əməliyyatlara bu maddədə nəzərdə tutulan 2,5 əmsal tətbiq edilməyəcək. Bu maddədə nəzərdə tutulan xərclərin dairəsi və istiqamətləri, habelə texnoloji və sənaye uğursuzluqların nəticəsinin təsdiqi proseduru və qaydası müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən təsdiq ediləcək.</p>
<p>Royalti hesab edilmədən, “Startap” şəhadətnaməsi və ya texnoparkın qeydiyyat şəhadətnaməsini almış vergi ödəyiciləri tərəfindən bilavasitə öz fəaliyyətlərinin təmin edilməsi məqsədilə Azərbaycan Respublikasında daimi nümayəndəliyi olmayan qeyri-rezident şəxslərdən alınan bulud hesablama, infrastruktur, platforma və proqram təminatı xidmətləri üzrə, habelə tətbiqi proqramlaşdırma interfeysi xidmətləri 2027-ci il yanvarın 1-dən 20 il müddətinə əlavə dəyər vergisindən (ƏDV) azad olunacaq. Alınan xidmətlər vergi ödəyicisi tərəfindən digər şəxslərə təkrar təqdim edildiyi halda bu maddədə nəzərdə tutulan azadolma tətbiq edilməyəcək.</p>
<p>Qəbul ediləcəyi təqdirdə bu Qanun 2027-ci il yanvarın 1-dən qüvvəyə minəcək.</p>
]]><p>Qərbi Azərbaycan İcmasının sədri, Milli Məclisin deputatı Əziz Ələkbərli Qərbi Azərbaycandakı tarixi-mədəni irsimizlə bağlı araşdırma aparıb. AZƏRTAC Əziz Ələkbərlinin “Qərbi Azərbaycanda tarixi abidələrimiz” seriyasından hazırlanan növbəti yazını təqdim edir.</p>
<p>Cəfərabad (Pir Hüseyn) türbəsi Zəngibasar mahalının mərkəzi olan Uluxanlı qəsəbəsindən 14 kilometr şimalda, İrəvan şəhəri yaxınlığında yerləşən Cəfərabad kəndində inşa edilib. Kənd 1946-cı ildən Arqavand adlandırılıb. Qırmızı tuf daşdan tikilmiş səkkiztilli türbə Zəngibasar mahalının tarixi ərazisində yerləşir. Uluxanlı qəsəbəsi 1924-cü ildən Nərimanlı, 1937-ci ildən Zəngibasar, 1950-ci ildən isə Masis adlandırılıb.</p>
<p>Qaraqoyunlu əmirlərinin sərdabəsi üstündə ucaldılan türbənin hündürlüyü günbəzsiz 12 metr olmuşdur. Türbəni yuxarıdan kəmərvarı əhatə edən 22 metr uzunluğunda ərəbdilli kitabədə süls elementli nəsx xətti ilə Qurandan Bəqərə surəsinin 256-cı ayəsi yazılmış və Çuxur Səd vilayətinin Saatlu (Sakatlı) tayfasından olan əmirləri Pir Hüseyn və atası Əmir Səədin (1411-ci ildə vəfat etmişdir) adları həkk edilmişdir.</p>
<p>Sonralar Pir Hüseynin özü də həmin türbədə dəfn edilib. Buna görə də türbə Pir Hüseyn türbəsi kimi də tanınırdı.</p>
<p>İrəvan xanlığı 1827-ci ildə Rusiyası tərəfindən işğal olunana qədər Cəfərabad kəndində ancaq azərbaycanlılar yaşamış, ermənilər 1830-cu illərdə İrandan köçürülmüşlər.</p>
<p>Bir neçə il öncə erməni katolikosu və erməni alimləri Türkmənistandan alimləri dəvət edərək, türbənin erməni və türkmən xalqlarının memarlıq abidəsi olduğunu elan ediblər. Halbuki abidənin nə türkmənlərə, nə də ermənilərə aidiyyəti var. İndi Ermənistan adlanan tarixi Azərbaycan ərazisində, o cümlədən Pir Hüseyn sərdabəsinin yerləşdiyi Cəfərabad kəndində heç vaxt türkmənlər yaşamayıb. Buna baxmayaraq, abidənin yanında quraşdırılmış lövhədə türbənin Qaraqoyunlu türkmənlərinə aid olması barədə məlumat verilir. Eyni zamanda, əsas lövhədə türbənin türkmənlərin tarixi irsi olduğunu göstərir.</p>
]]><p>İşğaldan azad edilmiş ərazilərə Böyük Qayıdışa dair I Dövlət Proqramına əsasən, Xocavənd şəhərinə növbəti köç prosesi həyata keçirilib.</p>
<p>AZƏRTAC-ın bölgə müxbiri xəbər verir ki, bu gün Xocavənd şəhərinə 16 ailə olmaqla 55 nəfər köçürülüb. Köçürülən sakinlərin məskunlaşması üçün yaşayış yerində lazımi şərait yaradılıb. Yollar abadlaşdırılıb, evlər və infrastruktur bərpa edilib.</p>
<p>Keçmiş məcburi köçkünlər onlar üçün yaradılan şəraitə görə ölkə rəhbərliyinə minnətdarlıqlarını bildirib, torpaqlarımızı işğaldan azad edən şəhidlərimizə rəhmət diləyib, qazilərimizə isə cansağlığı arzulayıblar.</p>
]]><p>Müasir dövrdə ölkələrin iqtisadi inkişafında yalnız təbii sərvətlər deyil, həm də coğrafi mövqe, nəqliyyat əlaqələri, enerji imkanları, siyasi və iqtisadi sabitlik, rəqəmsal texnologiyalar və investisiya mühiti mühüm rol oynayır. Azərbaycan yerləşdiyi əlverişli coğrafi mövqeyə və zəngin enerji potensialına görə regionda mühüm iqtisadi və nəqliyyat mərkəzlərindən birinə çevrilmək imkanlarına malikdir. 26 sentyabr 2026-cı ildə Bakıda keçirilən II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın gələcək iqtisadi inkişaf perspektivləri, tranzit imkanları, enerji siyasəti, investisiya mühiti və rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı ilə bağlı bir sıra məsələlərə toxunulub. Çıxışda xüsusilə tranzit yüklərin artması, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əlaqələri, maliyyə sabitliyi, elektrik enerjisi potensialı və ölkənin yeni texnoloji imkanları diqqət mərkəzində olub.</p>
<p>Azərbaycanın coğrafi mövqeyi ölkənin tranzit və logistika sahəsində inkişafı üçün mühüm üstünlüklər yaradır. Ölkə Avropa ilə Asiya arasında yerləşdiyinə görə müxtəlif nəqliyyat dəhlizlərinin formalaşmasında iştirak edir. Son illərdə Azərbaycan ərazisindən keçən tranzit yüklərin həcmində artım müşahidə olunur. Bu prosesin əsas səbəblərindən biri beynəlxalq təchizat zəncirlərinin dəyişməsi və alternativ nəqliyyat marşrutlarına tələbatın artmasıdır. Azərbaycan həm Şərq-Qərb, həm də Şimal-Cənub istiqamətlərində nəqliyyat əlaqələrinin inkişaf etdirilməsində iştirak edir. Prezident çıxışında qeyd edib ki, Azərbaycanın tranzit ölkəyə çevrilməsi üçün əvvəlcə lazımi fiziki infrastruktur yaradılıb. Bu məqsədlə dəmir yollarına, dəniz limanlarına, hava yolu ilə yükdaşımalara və avtomobil yollarına böyük həcmdə investisiyalar yatırılıb. Dəmir yollarının əhəmiyyətli hissəsinin elektrikləşdirilməsi və bu prosesin davam etdirilməsi də nəqliyyat sisteminin modernləşdirilməsi istiqamətində görülən işlərdəndir. Azərbaycanın qarşıya qoyduğu məqsədlərdən biri 2030-cu ilədək Şərq-Qərb və Şimal-Cənub marşrutları üzrə daşımaların həcmini 25 milyon tona və daha yüksək səviyyəyə çatdırmaqdır. Bunun üçün qonşu dövlətlərlə əməkdaşlıq və regional nəqliyyat əlaqələrinin inkişaf etdirilməsi vacib şərtlərdən biri hesab olunur.</p>
<p>Çıxışda Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əlaqələri də xüsusi vurğulanıb. Coğrafi baxımdan Azərbaycan Cənubi Qafqazda yerləşsə də, nəqliyyat, iqtisadiyyat və siyasi əlaqələr baxımından Mərkəzi Asiya ilə sıx əməkdaşlıq edir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlərinin inkişafı həm ticarət, həm enerji, həm də nəqliyyat baxımından yeni imkanlar yaradır. Xəzər dənizi üzərindən həyata keçirilən daşımalar Azərbaycanı Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında əlaqələndirən mühüm tərəflərdən birinə çevirir.</p>
<p>Prezidentin çıxışında Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Şurasına tamhüquqlu üzv olması da qeyd edilib. Bu, Azərbaycanın region ölkələri ilə siyasi və iqtisadi əməkdaşlığının genişlənməsinin göstəricilərindən biri kimi təqdim olunub.</p>
<p>Müasir iqtisadiyyatda investorların qərarlarına təsir edən əsas amillərdən biri sabitlikdir. İnvestorlar uzunmüddətli layihələrə vəsait yatırarkən iqtisadi və maliyyə şəraitinin proqnozlaşdırıla bilməsinə diqqət yetirirlər. Maliyyə sabitliyi ölkənin investisiya cəlbediciliyinə təsir edən mühüm göstəricilərdən biridir. Güclü valyuta ehtiyatları və aşağı xarici borc dövlətin iqtisadi risklərə qarşı müəyyən maliyyə imkanlarını qorumasına şərait yarada bilər.</p>
<p>Azərbaycan uzun illərdir enerji sektorunda mühüm ölkələrdən biri kimi tanınır. Neft və təbii qaz ölkə iqtisadiyyatında böyük rol oynayır. Bununla yanaşı, son dövrdə enerji siyasətində bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafına da xüsusi diqqət yetirilir. Prezidentin çıxışında Azərbaycanın təkcə Avropa üçün deyil, daha geniş coğrafiya üçün enerji mənbəyi olduğu vurğulanıb. Regionda əlavə enerji gücünə malik ölkələrin sayının məhdud olduğu, bəzi ölkələrin enerji resurslarını xaricdən aldığı qeyd edilib. Azərbaycanın enerji istehsal imkanlarının genişləndirilməsi bu baxımdan yeni iqtisadi və regional əməkdaşlıq imkanları yarada bilər. Xüsusilə bərpaolunan enerji sahəsində Azərbaycanın böyük potensialı olduğu bildirilir. Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda 157 giqavatlıq enerji potensialının olduğu qeyd olunub. Bundan əlavə, ölkənin müxtəlif ərazilərində Günəş və külək elektrik stansiyalarının fəaliyyəti genişləndirilir.</p>
<p>Elektrik enerjisi Azərbaycanın gələcək iqtisadi inkişafında yalnız enerji istehlakının təmin edilməsi baxımından deyil, həm də yeni texnologiyaların inkişafı baxımından əhəmiyyətlidir. Dünyada rəqəmsallaşma sürətləndikcə data mərkəzlərinə, süni intellekt sistemlərinə və böyük hesablama gücünə olan tələbat artır. Bu sahələrin inkişafı isə böyük həcmdə elektrik enerjisi tələb edir.</p>
<p>Azərbaycanın əlavə elektrik enerjisi istehsal etmək imkanlarından bu istiqamətdə istifadə etməsi yeni investisiya imkanları yarada bilər. Prezidentin çıxışında elektrik enerjisinin rəqəmsal inkişaf, data mərkəzləri və süni intellektin inkişafı üçün istifadə oluna biləcəyi bildirilib. Həmçinin dünyanın aparıcı şirkətləri ilə bu sahədə danışıqların aparıldığı qeyd olunub. Bu baxımdan enerji və rəqəmsal iqtisadiyyat arasında əlaqə gələcəkdə Azərbaycanın iqtisadi inkişafında yeni istiqamət yarada bilər. Enerji resursları ilə texnologiyanın birləşdirilməsi ölkənin yalnız enerji ixrac edən deyil, həm də rəqəmsal xidmətlərin və texnoloji infrastrukturların inkişaf etdiyi mərkəzə çevrilməsi imkanlarını genişləndirə bilər.</p>
<p>Çıxışda Azərbaycanın artıq 250 meqavatlıq enerji ehtiyatına malik olduğu, lakin bunun yalnız başlanğıc mərhələsi olduğu bildirilib. Ölkənin gələcəkdə elektrik enerjisinin mühüm təchizatçılarından birinə çevrilməsi məqsədi ifadə olunub. Bununla yanaşı, məsələ yalnız elektrik enerjisinin istehsalı ilə məhdudlaşmır.</p>
<p>Enerjinin müxtəlif istiqamətlərə ötürülməsi üçün güclü elektrik şəbəkəsi və ötürücü xətlər lazımdır. Bu səbəbdən Azərbaycanda mövcud elektrik ötürücü xətlərinin genişləndirilməsi və yeni xətlərin tikintisi istiqamətində işlər aparılır.</p>
<p>Qasımov Səyavuş Kamran oğlu, Avrasiya Universitetinin rektoru, siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, dosent</p>
]]><p style="text-align:justify"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif">Forumun əsas mövzusunun</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif"> invenstisiya sabitliyinin dayağı</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif"> istiqamətdə müəyyənləşdirilməsi dünya iqtisadiyyatında baş verən son dəyişikliklərlə sıx bağlıdır.</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif"> Forumda qlobal iqtisadi gündəmin aktual məsələləri, Azərbaycanın investisiya imkanları, regional və beynəlxalq bağlantıların inkişafı, eləcə də müxtəlif iqtisadi sahələr üzrə əməkdaşlıq perspektivləri geniş müzakirə olunub. </span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif">Azərbaycanın investisiya, istehsal, innovasiya və regional dəyər zəncirlərinin inkişafı baxımından malik olduğu potensial geniş auditoriyaya təqdim olunub. Eyni zamanda, ölkəmizin xarici sərmayələr üçün açıq, əlverişli və dayanıqlı iqtisadi mühitə malik olduğu, strateji layihələrin həyata keçirilməsində etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyi diqqətə çatdırılıb.</span></span></p>
<p style="text-align:justify"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif">Onu da qeyd edim ki, Azərbaycan öz investisiya imkanlarını təqdim etməklə kifayətlənmədi. Eyni zamanda xarici şirkətlərin bir-biri ilə görüşməsi, mümkün tərəfdaşlıqları müzakirə etməsi və konkret layihələr ətrafında danışıqlar aparması üçün ortaq məkan formalaşdırıldı. Başqa sözlə, forumun funksiyası təqdimatdan dialoqa, dialoqdan isə layihəyə keçidi sürətləndirmək idi.</span></span> <br /> <span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif">Müzakirə mövzularının genişliyi də bu yanaşmanı təsdiqlədi. Azərbaycanın investisiya potensialı artıq yalnız enerji sektoru ilə izah olunmur.</span></span></p>
<p style="text-align:justify"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif">Orta Dəhliz, logistika, rəqəmsal iqtisadiyyat, süni intellekt, sənaye, yaşıl enerji, aqrobiznes, kapital bazarları, əczaçılıq, su təsərrüfatı və digər istiqamətlər forumun gündəliyində yer aldı. Bu dəyişiklik təsadüfi deyil. Qlobal investisiya mühitində kapitalın yeni sahələrə yönəlməsi ölkələr qarşısında yalnız maliyyə vəsaiti cəlb etmək deyil, iqtisadiyyatın müxtəlif istiqamətlərində rəqabətqabiliyyətli layihələr formalaşdırmaq vəzifəsi qoyur. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi uzun müddətdir tranzit üstünlük kimi təqdim edilir. </span></span></p>
<p style="text-align:justify"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif">Eyni məntiq rəqəmsal iqtisadiyyat və süni intellekt üzrə müzakirələrdə də özünü göstərdi. Dünyada investisiya qərarları getdikcə texnologiya, məhsuldarlıq və innovasiya imkanları ilə daha sıx əlaqələnir. Bu səbəbdən Azərbaycanın investisiya gündəliyinə süni intellektin, rəqəmsal infrastrukturun və yeni texnologiyaların daxil edilməsi yalnız yeni sektorların axtarışı deyil, mövcud iqtisadi sahələrin də yenilənməsi baxımından əhəmiyyətlidir.</span></span></p>
<p style="text-align:justify"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif">Prezident İlham Əliyevin forum iştirakçılarına müraciətində də bu məqam xüsusi xətt kimi ortaya çıxır. Azərbaycanın investisiyaya yanaşması yalnız ölkəyə maliyyə resurslarının gətirilməsi üzərində qurulmur. Texnologiya, bilik, təcrübə, innovasiya və yeni bazarlara çıxış imkanları yaradan tərəfdaşlıqların cəlb edilməsi də əsas məqsədlər sırasında göstərilir. Bu yanaşma investisiyanın iqtisadiyyata təsirini yalnız qoyulan vəsaitin həcmi ilə deyil, onun yaratdığı əlavə imkanlarla qiymətləndirməyə əsas verir.</span></span></p>
<p style="text-align:justify"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif">Beləliklə, il ərzində müxtəlif beynəlxalq platformalarda aparılan investisiya danışıqları ayrı-ayrı tədbirlərin nəticəsi olmaqdan çıxaraq daha böyük əməkdaşlıq xəttinin hissəsinə çevrilir. Bu isə Azərbaycanın investisiya siyasətində enerji sektorundan kənar istiqamətlərin çəkisinin artırılması cəhdini də göstərir.</span></span></p>
<p style="text-align:justify"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif">Yerigəlmişkən belə forumların ölkə iqtisadiyyatının inkişafında mühüm rol oynadığını vurğulamaq istəyirəm. Bunu çox yüksək qiymətləndirmək lazımdır və hesab edirəm ki, Azərbaycanda iqtisadi artımın təməli məhz belə forumlarda qoyulur.</span></span></p>
<p style="text-align:justify"> </p>
<p style="text-align:justify"> </p>
<p style="text-align:justify"><strong><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif">Həsən Bayramov, pedaqogikia üzrə elmlər doktoru, professor</span></span></strong></p>
]]><p> Azərbaycan-Ermənistan münaqişəsi uzun illər ərzində regionun əsas təhlükəsizlik problemlərindən biri olaraq qaldı. Azərbaycan tərəfi münaqişənin beynəlxalq hüququn norma və prinsipləri əsasında, danışıqlar yolu ilə həllinə çalışdığını bəyan edirdi. BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi qətnamələrdə Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindən qoşunların çıxarılması ilə bağlı tələblər öz əksini tapmışdı. Lakin illər keçdikcə danışıqlar prosesi nəticəsiz qalır, cəbhə xəttində gərginlik davam edirdi. 2016-cı ilin Aprel döyüşləri və 2020-ci ilin iyul hadisələri qarşıdurmanın nə qədər kövrək olduğunu bir daha göstərdi. Azərbaycan Prezidentinin rəsmi materiallarında qeyd edilir ki, 2020-ci ilin sentyabrında Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycan mövqelərinə və yaşayış məntəqələrinə atəş açmasından sonra Azərbaycan Ordusu əks-hücum əməliyyatına başladı. 27 sentyabr 2020-ci il tarixində başlayan hərbi əməliyyatlar 44 gün davam edən Vətən müharibəsinə çevrildi.</p>
<p> 2020-ci il sentyabrın 27-dən noyabrın 10-dək davam edən hərbi əməliyyatlar Azərbaycanın müasir tarixinin ən mühüm hadisələrindən biri oldu. Müharibə zamanı Azərbaycan Ordusu bir sıra rayonların ərazilərini, yaşayış məntəqələrini və strateji yüksəklikləri nəzarətə götürdü. Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan və Qubadlı rayonlarının ərazilərinin, eləcə də Şuşa şəhərinin azad edilməsi hərbi əməliyyatların gedişində mühüm mərhələlər təşkil etdi. Bununla yanaşı, Xocavənd, Xocalı, Tərtər və Laçın rayonlarının bir sıra yaşayış məntəqələri, həmçinin Ağdərə, Murovdağ və digər istiqamətlərdə strateji yüksəkliklər nəzarətə götürüldü. 300-dən artıq yaşayış məntəqəsinin azad edildiyi bildirilir. Müharibənin gedişində Azərbaycan ərazisinin müxtəlif yaşayış məntəqələri də atəşə tutuldu. Mülki şəxslər həlak oldu və yaralandı, yaşayış məntəqələri və infrastruktur zərər gördü.</p>
<p> 44 günlük müharibə 10 noyabr 2020-ci ildə əldə edilmiş üçtərəfli bəyanatla hərbi əməliyyatların dayandırılması mərhələsinə keçdi. Azərbaycan üçün bu müharibə ərazi bütövlüyünün bərpası ilə bağlı mühüm tarixi nəticə yaratdı.</p>
<p> Vətən müharibəsinin yaddaşlara həkk olunan ən mühüm hadisələrindən biri Şuşanın azad edilməsi oldu. Qarabağın mədəniyyət paytaxtı kimi tanınan Şuşanın azad olunması həm hərbi, həm də mənəvi baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Şuşanın azad edilməsindən sonra müharibənin taleyində mühüm dönüş yarandı və 10 noyabr razılaşması ilə hərbi əməliyyatlara son qoyuldu. Bu gün Şuşa Azərbaycanın bərpa və quruculuq siyasətinin əsas simvollarından biri kimi təqdim olunur.</p>
<p> 27 Sentyabrın əsas mahiyyəti yalnız hərbi qələbəni xatırlamaq deyil. Bu gün ilk növbədə Vətən uğrunda həyatını itirən insanların xatirəsinə ehtiram günüdür. Vətən müharibəsi zamanı Azərbaycan çoxsaylı hərbi qulluqçusunu itirdi. Şəhidlərin ailələri, yaralanaraq sağlamlığını itirən hərbçilər və müharibədən zərər çəkmiş mülki şəxslər cəmiyyətin diqqətində oldu.</p>
<p>Azərbaycan dövlətinin rəsmi siyasətində şəhid ailələrinə və qazilərə sosial dəstək, onların problemlərinin həlli, müalicəsi və reabilitasiyası prioritet istiqamətlərdən biri kimi müəyyənləşdirilib. Anım Gününün təsis edilməsi də şəhidlərin xatirəsinin dövlət səviyyəsində əbədiləşdirilməsinin göstəricilərindən biridir. Şəhidlərin xatirəsinə ehtiram yalnız müəyyən bir günlə məhdudlaşmır. Onların ailələrinin sosial müdafiəsi, qazilərin müalicəsi və reabilitasiyası, müharibə iştirakçılarının məşğulluğunun təmin edilməsi dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindəndir.<strong> </strong>Bu yanaşmanın mahiyyəti ondan ibarətdir ki, Vətən müdafiəsi zamanı canından keçən insanların ailələri və sağlamlığını itirən hərbçilər cəmiyyətin və dövlətin diqqətindən kənarda qalmamalıdır.<strong> </strong></p>
<p><strong> </strong>Şəhidlərin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi isə gələcək nəsillərə tarixi yaddaşın ötürülməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Respublikasının Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev Anım Günü ilə bağlı çıxışlarının birində şəhidlərin ailələrinə müraciətlə onların qanının yerdə qalmadığını və qisasın döyüş meydanında alındığını bildirib: “Əziz həmvətənlər, Anım Günündə bütün şəhidlərimizin xatirəsi qarşısında, Birinci və İkinci Qarabağ müharibələrinin şəhidlərinin ruhu qarşısında bir daha baş əyir, onlara Allahdan rəhmət diləyirəm. Onların yaxınlarına, qohumlarına deyirəm ki, mən demişdim, onların qanı yerdə qalmayacaq və qalmadı. Biz onların qanını aldıq! Mən demişdim ki, biz onların qisasını döyüş meydanında alacağıq, belə də oldu. Bu Qələbəni bizə bəxş edən qəhrəman əsgər və zabitlərimiz bizim qürur mənbəyimizdir. Onların qəhrəmanlığı, onların şücaəti, fədakarlığı artıq dastana çevrilib”. Bu sözlər şəhidlərin xatirəsinə verilən dövlət və cəmiyyət ehtiramının ifadəsi kimi yadda qalır. Vətən müharibəsində iştirak edən hərbçilərin göstərdiyi fədakarlıq və qəhrəmanlıq Azərbaycan cəmiyyətində xüsusi ehtiramla yad edilir. 27 Sentyabr yalnız keçmişin xatırlanması deyil. Bu tarix müharibənin ağır nəticələrini, insan itkilərinin acısını və sülhün əhəmiyyətini də xatırladır.</p>
<p> Vətən müharibəsindən sonra işğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq layihələri həyata keçirilir. Şəhər və kəndlərin yenidən qurulması, müasir infrastrukturun yaradılması, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışının təmin edilməsi qarşıda duran əsas vəzifələrdən birinə çevrilib. Bu proses şəhidlərin xatirəsinin yaşadılması ilə yanaşı, onların uğrunda canlarından keçdikləri torpaqlarda həyatın yenidən bərpa edilməsini də simvolizə edir.</p>
<p> Anım Gününün əsas mesajlarından biri məhz budur: tarix unudulmamalıdır. Şəhidlərin fədakarlığı, müharibənin yaratdığı itkilər və əldə edilmiş nəticələr gələcək nəsillərin yaddaşında yaşamalıdır. 27 Sentyabrda Azərbaycanın şəhər və kəndlərində şəhidlərin məzarları ziyarət edilir, onların ruhuna dualar oxunur, ailələri yad olunur. Bu gün xalqın yaddaşında şəhidlərə ehtiram, Vətənə bağlılıq və sülhün dəyəri ilə bağlı xüsusi məna daşıyır. Şəhidlərimizin qəhrəmanlığı və fədakarlığı Azərbaycan xalqının yaddaşında daim yaşayacaq. Onların xatirəsini yaşatmaq, ailələrinə ehtiram göstərmək və Vətən uğrunda verilmiş qurbanları unutmamaq hər birimizin mənəvi borcudur.</p>
<p>Şəhidlərimizin əziz xatirəsi daim qəlbimizdə yaşayacaq!</p>
<p> </p>
<p><strong>Nurullayeva Zenfira İslam qızı </strong></p>
<p><strong>Qara Qarayev adına Mərkəzi İncəsənət Məktəbinin xor ixtisası üzrə müəllimi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi</strong></p>
]]><p>Qida insan həyatının ən fundamental ehtiyaclarından biridir. Lakin insanın qida ilə münasibəti yalnız aclığın aradan qaldırılmasından ibarət deyil. Nə yediyimiz, qidanı necə seçdiyimiz, hazırladığımız, təqdim etdiyimiz və istehlak etdiyimiz həm fərdi sağlamlığımızı, həm ailə və cəmiyyət daxilində formalaşan vərdişləri, həm də ümumi qida mədəniyyətini müəyyənləşdirir.</p>
<p>Məhz bu yanaşmadan çıxış edən araşdırmaçı yazarlar Məhsəti Hüseynova və Asim Vəliyev “İslamda Qida Mədəniyyəti” kitabını ərsəyə gətiriblər.</p>
<p>Kitab 2023-cü ildə Bakıda “Digital Fortress” nəşriyyatı tərəfindən 144 səhifə həcmində çap olunub. Azərbaycan Milli Kitabxanasının biblioqrafik qeydində əsərin ön sözünün Mehman İsmayılova aid olduğu, kitabda isə Məhəmməd peyğəmbərin qidalanma mədəniyyəti ilə bağlı nümunəvi həyatının təqdim edildiyi qeyd olunur.</p>
<p>Kitabın hazırlanmasında 27 yerli və xarici ədəbiyyatdan istifadə edilib. Əsər Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsindən müsbət rəy alıb və Əqli Mülkiyyət Agentliyi tərəfindən elmi əsər kimi qeydiyyata alınıb. Kitab ilk dəfə 2023-cü ildə keçirilən IX Bakı Beynəlxalq Kitab Sərgisində də təqdim olunub və müəlliflərin iştirakı ilə imza günü keçirilib.</p>
<p><strong>Qida yalnız yemək deyil</strong></p>
<p>“İslamda Qida Mədəniyyəti” kitabının əsas istiqamətlərindən biri qida anlayışına daha geniş prizmadan yanaşmaqdır.</p>
<p>Müəlliflərin yanaşmasına görə, qida yalnız insanın bioloji ehtiyacını ödəyən vasitə deyil. Qida eyni zamanda ailə ənənələri, süfrə mədəniyyəti, gündəlik davranışlar, sosial münasibətlər və mənəvi dəyərlərlə bağlı anlayışdır.</p>
<p>Məhsəti Hüseynova kitabın əsas ideyasını belə ifadə edir:</p>
<p>“Qida yalnız insanın nə yediyi deyil, həm də onun qidaya necə münasibət göstərməsidir. Qidaya münasibət əslində insanın öz sağlamlığına, ailəsinə, əməyə, təbiətə və gələcək nəsillərə münasibətinin bir hissəsidir.”</p>
<p>Müəllifin fikrincə, qida mədəniyyətinin formalaşması yalnız sağlam məhsul seçməkdən ibarət deyil. Burada qidaya hörmət, israfdan uzaq olmaq, təmizlik və gigiyenaya riayət etmək, süfrə davranışları, ölçülü qidalanma və qidanın insan həyatındakı yerini düzgün müəyyənləşdirmək də mühüm əhəmiyyət daşıyır.</p>
<p><strong>İslamda qidalanmaya münasibət</strong></p>
<p>Kitabda İslamın qidaya münasibəti yalnız “halal” və “haram” anlayışları ilə məhdudlaşdırılmır. Əsərin əsas istiqamətlərindən biri İslamda qidalanma ilə bağlı formalaşmış davranış və mədəniyyət nümunələrinin araşdırılmasıdır.<br /> Bu kontekstdə Məhəmməd peyğəmbərin qidalanma mədəniyyəti ilə bağlı örnək həyatı kitabın mühüm mövzularından birini təşkil edir.<br /> Müəlliflər qidalanma məsələsinə dini mənbələr, tarixi məlumatlar və müxtəlif ədəbiyyat nümunələri əsasında yanaşmağa çalışıblar.<br /> Məhsəti Hüseynova hesab edir ki, burada mühüm məqam dini məlumatlarla müasir elmi yanaşmaların bir-birinə qarışdırılmamasıdır:</p>
<p>“Dini mənbədə qida ilə bağlı müəyyən yanaşmanın olması həmin qidanın avtomatik olaraq bütün insanlar üçün tibbi və ya müalicəvi vasitə olması demək deyil. Bizim məqsədimiz dini-mənəvi dəyərlərlə müasir qida elminin yanaşmalarını eyniləşdirmək deyil, onların qida mədəniyyəti baxımından kəsişən məqamlarını oxucuya düzgün təqdim etməkdir.”</p>
<p><strong>Qida mədəniyyəti ailədən başlayır</strong></p>
<p>Kitabın diqqət çəkdiyi məsələlərdən biri də qida vərdişlərinin uşaqlıqdan formalaşmasıdır.<br /> Uşağın qidaya münasibəti ailədə gördüyü davranışlardan başlayır. Süfrə mədəniyyəti, qida seçimi, israfa münasibət, təmizlik vərdişləri və sağlam qidalanmaya yanaşma gələcəkdə onun həyat tərzinin bir hissəsinə çevrilə bilər.</p>
<p>Məhsəti Hüseynova bu məsələnin xüsusilə uşaqlar və gənclər üçün əhəmiyyətli olduğunu bildirir:</p>
<p>“Biz uşaqlara yalnız nə yeməyi deyil, qidaya necə münasibət göstərməyi də öyrətməliyik. Uşaq qidanın dəyərini, onun arxasında dayanan əməyi və resursları anladıqda, həm daha məsuliyyətli istehlakçı, həm də daha sağlam həyat tərzinə malik fərd kimi formalaşa bilər.”</p>
<p>Bu yanaşma müəllifin son illərdə həyata keçirdiyi maarifləndirici fəaliyyətlərdə də öz əksini tapır. “İslamda Qida Mədəniyyəti” kitabı müxtəlif sağlam həyat tərzi, sağlam qidalanma və gənclərlə bağlı maarifləndirici tədbirlərdə iştirakçılara əlavə maarifləndirici mənbə kimi təqdim olunub. 2023-2026-cı ildə keçirilən bir sıra tədbirlərdə kitab gənclərə və iştirakçılara hədiyyə edilib.</p>
<p><strong>Qida israfına qarşı mədəniyyət</strong></p>
<p>Qida mədəniyyətinin digər mühüm komponenti qidaya və nemətə münasibətdir.<br /> Müasir dünyada qida itkisi və tullantıları ciddi sosial, iqtisadi və ekoloji məsələlərdən birinə çevrilib. Bu baxımdan qidanın israf edilməməsi ilə bağlı mədəniyyətin formalaşdırılması yalnız ailə büdcəsinin qorunması deyil, həm də su, torpaq, enerji və insan əməyinə hörmət məsələsidir.</p>
<p>Məhsəti Hüseynovanın fikrincə:</p>
<p>“Bir tikə çörəyin arxasında yalnız un və su dayanmır. Torpaq, su, fermerin əməyi, enerji, nəqliyyat və çoxsaylı insanların zəhməti var. Ona görə qidanı israf etməmək həm də əməyə və təbiətə hörmət etməkdir.”</p>
<p>Bu baxış qida mədəniyyətini müasir dövrdə aktual olan qida təhlükəsizliyi və ekoloji məsuliyyət məsələləri ilə də əlaqələndirir.</p>
<p><strong>Qida təhlükəsizliyi və məsuliyyət</strong></p>
<p>Qida mədəniyyəti təhlükəsiz qida anlayışından da ayrı düşünülə bilməz.<br /> Məhsulun seçilməsi, saxlanma şəraiti, hazırlanma zamanı gigiyena qaydalarına əməl olunması və qida təhlükəsizliyi tələblərinə diqqət yetirilməsi sağlam qidalanma mədəniyyətinin mühüm hissələridir.</p>
<p>Müəllifin sözlərinə görə:</p>
<p>“Qida hazırlayan insan yalnız öz sağlamlığı üçün məsuliyyət daşımır. O, həmin qidanı istehlak edən digər insanların sağlamlığına da təsir edir. Buna görə qida mədəniyyəti həm də məsuliyyət mədəniyyətidir.”</p>
<p><strong>Kitabın əsas mesajı</strong></p>
<p>“İslamda Qida Mədəniyyəti”nin əsas mesajlarından biri qidanı yalnız boşqabda olan məhsul kimi deyil, daha geniş sosial və mədəni prosesin bir hissəsi kimi qəbul etməkdir.</p>
<p>Məhsəti Hüseynova bunu belə ifadə edir:</p>
<p>“Qida sadəcə yemək deyil. Qida həyatdır, sağlamlıqdır, mədəniyyətdir. Qidaya münasibətimiz isə özümüzə, insana, əməyə, təbiətə və gələcəyə münasibətimizin bir hissəsidir.”</p>
<p>Müəllifin fikrincə, sağlam gələcəyin formalaşdırılması yalnız xəstəliklərin müalicəsi ilə deyil, insanlarda düzgün qida mədəniyyətinin yaradılması ilə də bağlıdır.</p>
<p>“Sağlam gələcək sağlam qida seçimindən başlayır. Amma sağlam seçim üçün əvvəlcə insanın qida haqqında düzgün biliyi və qidaya düzgün münasibəti formalaşmalıdır. Bizim kitabı hazırlamaqda əsas məqsədlərimizdən biri də məhz bu maarifləndirici yanaşmaya töhfə vermək idi.”</p>
<p>“İslamda Qida Mədəniyyəti” həm dini-mənəvi dəyərlər, həm qida mədəniyyəti, həm də sağlam həyat tərzi ilə maraqlanan oxucular üçün maarifləndirici mənbə kimi təqdim olunur.</p>
<p>Kitab oxucunu yalnız “nə yeməliyəm?” sualına deyil, daha geniş suallara düşünməyə dəvət edir:</p>
<p>Qidaya necə münasibət göstərirəm?<br /> Nəyi və nə üçün seçirəm?<br /> Qidanı israf edirəmmi?<br /> Süfrə mədəniyyətimi uşaqlarıma ötürürəmmi?<br /> Qidanın təhlükəsizliyinə diqqət edirəmmi?<br /> Bu günkü qida seçimim gələcək sağlamlığıma necə təsir edə bilər?</p>
<p>Məhsəti Hüseynovanın sözlərinə görə, kitabın əsas məqsədi oxucunu qadağalarla deyil, düşüncə və məsuliyyətlə qidaya yanaşmağa sövq etməkdir.</p>
<p>“İstəyimiz odur ki, oxucu kitabı bitirdikdən sonra sadəcə yeni məlumatlar əldə etməsin. Öz süfrəsinə, qida seçiminə və gündəlik vərdişlərinə başqa gözlə baxsın. Çünki qida mədəniyyəti bir kitabın səhifələrində qalmamalı, insanın gündəlik həyatında özünü göstərməlidir.”</p>
<p>Müəllif Məhsəti Hüseynovanın fikrincə, qida mədəniyyəti keçmişdən gələn dəyərlərin qorunması ilə yanaşı, gələcək nəsillərin sağlamlığına qoyulan sərmayədir.</p>
<p>“Çünki insanın həyat keyfiyyəti çox vaxt onun süfrəsində başlayır.”</p>
]]>
